Αίγυπτος: Κύρια πρόκληση η διατήρηση του ρυθμού ανάπτυξης

Δυνατή φαίνεται η οικονομία της Αιγύπτου που βασίζεται σε πόρους από το πετρέλαιο και τον τουρισμό. Ωστόσο, η πώληση των κυριότερων περιουσιακών στοιχείων της χώρας, σε συνδυασμό με τις προσπάθειες του ιδιωτικού τομέα να ανακτήσει το χαμένο έδαφος από την έλλειψη ρευστότητας στα τέλη του 1990, έχει επιβραδύνει την πορεία της χώρας, ενώ τα απαρχαιωμένα φορολογικά και γραφειοκρατικά συστήματα δημιουργούν μεγάλα εμπόδια στην ανάπτυξη.

Δεν είναι ακόμη σαφές το μέγεθος των συνεπειών της οικονομικής κρίσης στη χώρα, αν και η αιγυπτιακή λίρα έχει υποτιμηθεί σε σχέση με το δολάριο, με ορατό τον κίνδυνο περαιτέρω αύξησης του πληθωρισμού.

Εν τω μεταξύ, πτώση αναμένεται να παρουσιάσουν οι ξένες επενδύσεις, ενώ αρνητική ήταν και η επίδραση από την μείωση του τουρισμού, ιδιαίτερα μετά τις βομβιστικές επιθέσεις στα ξενοδοχεία “Sharm el-Sheikh” και “Dahab” το 2005 και το 2006 αντίστοιχα.

Κύρια πρόκληση για την αιγυπτιακή οικονομία είναι να διατηρήσει το ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας της, πάνω από 7%, την ώρα που το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προβλέπει πτώση για το 2009 στο 6%.

Λίβανος: Πρέπει να εγγυηθεί μακροχρόνια σταθερότητα

Η οικονομία του Λιβάνου βρίσκεται σε ύφεση από το 1998, κυρίως λόγω του μεγάλου εξωτερικού χρέους, παρά το γεγονός του ότι έχει το πιο φιλελεύθερο τραπεζικό σύστημα της περιοχής.

Με ποσοστό ανεργίας πάνω από 20% και έντονη τη δυσαρέσκεια των πολιτών ο Λίβανος πρέπει να αποκαταστήσει την οικονομική του επίδοση, έτσι ώστε να εγγυάται μακροχρόνια σταθερότητα.

Η δολοφονία του πρωθυπουργού Rafik Hariri το 2005 κατάφερε ένα δραματικό χτύπημα στην εμπιστοσύνη των επενδυτών. Και ενώ η κυβέρνηση του Fouad Siniora συνέχισε τις μεταρρυθμίσεις, ο πόλεμος το 2006 κατάφερε ένα τεράστιο χτύπημα στις ελπίδες για οικονομική ανάκαμψη.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ, η οικονομία του Λιβάνου συρρικνώθηκε κατά 5% το 2006, ενώ η αντιπολίτευση δίστασε να προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις υπό το φόβο του κοινωνικού κόστους.

Παρόλα αυτά, μια έκθεση της Citigroup, τον Ιούλιο του 2008, ανέφερε ότι η οικονομία του Λιβάνου παρέμενε σχετικά γερή κυρίως λόγω της αφοσιωμένης βάσης επενδυτών, της συνεχιζόμενης ανάπτυξης των καταθέσεων και του ενδιαφέροντος των ξένων στον κτηματομεσιτικό τομέα.

Ιορδανία: Ελκυστική για άμεσες επενδύσεις ξένων

Η Ιορδανία έχει μια από τις πιο σταθερές εκτός Κόλπου οικονομίες στη Μέση Ανατολή. Η δυνατή και συνεπής οικονομική πολιτική συνέβαλε στην ενδυνάμωση της ανάπτυξης με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας να αυξάνεται πάνω από 4% ανά έτος από το 2000.

Οι οικονομία αναπτύχθηκε και το ΑΕΠ εκτιμάται ότι αυξήθηκε κατά 5,7% το 2007. Οδηγός στην οικονομική αυτή ανάπτυξη ήταν η εγχώρια κατανάλωση, που έφτασε το 56,4% του ΑΕΠ.

Παράλληλα, ο τομέας των εξαγωγών της Ιορδανίας αποτελεί δυνατό σημείο, με 19% αύξηση το 2006, ενώ οι εξαγωγές της χώρας το 2007 εκτιμάται ότι άγγιξαν τα 6 δισ. δολάρια.

Η Ιορδανία ωφελήθηκε από τις υψηλές εισαγωγικές ανάγκες του Ιράκ και τη γεωγραφική της θέση, που της επέτρεψε να γίνει η κύρια πηγή εισαγωγών στη γειτονική της χώρα. Παρόλο που η εξωτερική βοήθεια παρουσιάζει πτώση, η σχετικά σταθερή οικονομία της χώρας σε συνδυασμό με την πολιτική της θέση, την καθιστούν ως ελκυστικό προορισμό για άμεσες τοπικές επενδύσεις ξένων.

Συρία: Σταθερά ανοδική η πορεία της από το 2003

Μια επιβράδυνση στην ανάπτυξη το 2003, η οποία οφειλόταν κυρίως στην έναρξη των εχθροπραξιών στο Ιράκ, ξεκίνησε να αναστρέφεται το 2004 και από τότε βελτιώνεται.

Η οικονομία της Συρίας αποδείχθηκε ανθεκτική το 2006 δεδομένων των πολιτικών εξελίξεων στην περιοχή -ιδιαίτερα του πολέμου στο Λίβανο- αλλά και των πολιτικών πιέσεων που ασκήθηκαν στη χώρα.

Ωστόσο, δεν είναι σίγουρο εάν η ανάπτυξη θα μπορούσε να συντηρηθεί λόγω της απογύμνωσης που θα μπορούσε να προκαλέσει το διεθνές πολιτικό περιβάλλον ή ακόμα χειρότερα κάποιες κυρώσεις. Παρόλο που ορισμένες εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι οι όποιες κυρώσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν το επίπεδο φτώχειας της χώρας ακόμη και στο 60%, η Συρία είναι πεπεισμένη ότι θα έχει επαρκή αποθέματα ξένων νομισμάτων και ότι αρκετές χώρες θα θέλουν να σπάσουν τις κυρώσεις αυτές. Πεποίθηση που απορρέει και από το ότι, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΔΝΤ, η οικονομία της Συρίας  κινήθηκε σταθερά το 2008 με τη συνολική ανάπτυξη να εκτιμάται ότι είναι περίπου 5%.

Ιράκ: Αντίθετοι οι πολίτες με την εμπλοκή ξένων σε στρατηγικές βιομηχανίες

Το Ιράκ θα συνεχίσει να είναι μια περίπλοκη χώρα για να κάνει κανείς δουλειά, καθώς οι ιρακινοί παραμένουν μετά από δεκαετίες «κηδεμονίας» ισχυρά δεμένοι με το κράτος. Παράλληλα, είναι ιδιαίτερα εθνικιστές και αντίθετοι με την εμπλοκή ξένων σε συγκεκριμένες στρατηγικές βιομηχανίες.

Για παράδειγμα, στην βιομηχανία πετρελαίου η διατύπωση του συντάγματος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ξένης ιδιοκτησίας περιουσιακών στοιχείων στη βιομηχανία, ωστόσο, ο λαός, ακόμη και όσοι κατέχουν τεχνοκρατικές θέσεις, είναι κατά την παρούσα περίοδο εναντίον μιας τέτοιας εξέλιξης. Επιπλέον, η οικονομική φιλελευθεροποίηση είναι αβέβαιη στο παρόν περιβάλλον.

Η κυβέρνηση έχει προσφέρει στον πληθυσμό ελάχιστους λόγους για να αισθάνεται κάποιος ασφαλής σχετικά με το οικονομικό μέλλον. Από την πλευρά τους, οι πολίτες ιρακινοί έχουν εκδηλώσει αρκετές διαμαρτυρίες ενάντια στην περιστολή των κρατικών επιχορηγήσεων και στην αύξηση του κόστους διαβίωσης, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να μην φαίνεται διατεθειμένη να ολοκληρώσει μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν περαιτέρω κοινωνικές αναταραχές.

Ιράν: Μάστιγα η ανεργία και ο πληθωρισμός

Η στάσιμη κοινωνικο-οικονομική κατάσταση του Ιράν θα εξακολουθήσει να ενισχύει την πολιτική αστάθεια, ιδιαίτερα επειδή η τάξη των κυβερνόντων εξακολουθούν να αντιστέκονται στην οικονομική και πολιτική φιλελευθεροποίηση.

Το Ιράν γνώρισε ραγδαία αύξηση του πληθυσμού μετά την επανάσταση, που έφερε τον διπλασιασμό του πληθυσμού της χώρας μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα. Αποτέλεσμα ήταν η αύξηση του πληθυσμού από τα 35 εκατομμύρια το 1979 στα περίπου 72 εκατομμύρια το 2006. Οι επιτυχημένες εκστρατείες οικογενειακού προγραμματισμού σε συνδυασμό με το υψηλό ποσοστό του γυναικείου αναλφαβητισμού αναμένεται να οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε σταθεροποίηση του πληθυσμού στα περίπου 100 εκατομμύρια άτομα.

Ωστόσο, η υψηλή ανεργία σε συνδυασμό με την αυξανόμενη εγκληματικότητα εξακολουθούν να θέτουν το πολιτικό σύστημα του Ιράν υπό πίεση.

Εκτιμάται ότι χρειάζονται 700.000 νέες θέσεις εργασίας για να καλύψουν τις ανάγκες της νεολαίας. Η οικονομία της χώρας, όμως, δεν μπορεί να καλύψει αυτή την ανάγκη, με αποτέλεσμα η ανεργία και ο πληθωρισμός να είναι πάνω από 25%.

Σαουδική Αραβία: Βασική πρόκληση να κρατήσει υπό έλεγχο τον πληθωρισμό

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου από το 2002 έως το 2008 έδωσαν στην κυβέρνηση το πλεόνασμα που χρειαζόταν για να υλοποιήσει οικονομικές και δομικές μεταρρυθμίσεις. Αποτέλεσμα αυτού ήταν οι διαδοχικοί προϋπολογισμοί να είναι επικεντρωμένοι στην περιστολή του χρέους, στις δαπάνες για προγράμματα εκπαίδευσης και υγείας, καθώς και στην βελτίωση της βασικής υποδομής του κράτους.

Αυτοί, άλλωστε, είναι οι βασικοί τομείς που πρέπει να αντιμετωπίσει το κράτος, το οποίο είναι αντιμέτωπο με την αύξηση του πληθυσμού. Αύξηση που ξεπερνά την οικονομική ανάπτυξη με αποτέλεσμα τα συνεχιζόμενα προβλήματα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι μεγάλη είναι η ανεργία στους νέους, την ώρα που το 50% του πληθυσμού είναι κάτω των 20 ετών σύμφωνα με την απογραφή του 2004.

Η βασική πρόκληση για την κυβέρνηση είναι να κρατήσει υπό έλεγχο τον πληθωρισμό, να διασφαλίσει ότι οι κυβερνητικές δαπάνες είναι αποδοτικές και να συνεχίσει τις προσπάθειές της να θέσει σε εφαρμογή τα σχέδιά της για μεγαλύτερη οικονομική επέκταση.

Παλαιστίνη: Η διαμάχη με το Ισραήλ οδήγησε στην κατάρρευση της οικονομίας

Η καταστροφή που προέρχεται από την διαμάχη με το Ισραήλ οδήγησε στην κατάρρευση σχεδόν της παλαιστινιακής οικονομίας. Κατάσταση που επιδεινώθηκε από την απόφαση της διεθνούς κοινότητας να σταματήσει κάθε άμεση χρηματοδότηση στην Παλαιστίνη ως επακόλουθο της εκλογικής νίκης της Χαμάς το 2006.

Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Παλαιστίνης, η ανεργία στα εδάφη ανέρχεται περίπου στο 25% (αν και ανεπίσημα το πραγματικό ποσοστό εκτιμάται ότι είναι πολύ περισσότερο), ενώ το 65% των Παλαιστινίων βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Από όταν η Χαμάς πήρε τον έλεγχο της Λωρίδας της Γάζας τον Ιούνιο του 2007, ο ΟΗΕ εκτιμά ότι το ποσοστό ανεργίας στη Λωρίδα είναι 50%. Το Ισραήλ επιτρέπει ανθρωπιστική βοήθεια και μερικά βασικά αγαθά στη Λωρίδα, αλλά όχι εξαγωγές. Κάτι που όμως έχει καταστρέψει τον ιδιωτικό τομέα και την όποια επένδυση.

Ισραήλ: Τομέας κλειδί για την οικονομία ο τουρισμός

Το Ισραήλ έχει την πιο διαφοροποιημένη οικονομία στην Μέση Ανατολή και έχει υψηλό επίπεδο εκσυγχρονισμού. Ωστόσο, η οικονομία του αναπτύχθηκε ανεπαρκώς τα τελευταία χρόνια, λόγω της παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης και της πτώσης στην βιομηχανία της υψηλής τεχνολογίας (που ήταν ένας από τους πρωτοπόρους εξαγωγικούς τομείς της χώρας). Η διαμάχη με την Παλαιστίνη αύξησε τις αμυντικές δαπάνες, ζημίωσε τον τουρισμό και έπληξε τον κατασκευαστικό κλάδο της χώρας.

Η ανεργία αρκετά συχνά έφτασε το 10%. Ένα πακέτο 9 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δάνεια εγγυημένα από τις ΗΠΑ, σε συνδυασμό με μια ετήσια βοήθεια προς τη χώρα ύψους 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων εκτιμάται ότι θα παράσχει οικονομική ενίσχυση.

Ωστόσο, εμφανής είναι η ανάγκη για μείωση της βίας, αλλά και ανανέωσης του διαλόγου με την Παλαιστίνη, που παραμένει ένας σημαντικός παράγοντας για την αύξηση του τουρισμού, ο οποίος είναι ένας τομέας κλειδί για την οικονομία του Ισραήλ.

Η Συμώνη Τσαλίδη είναι οικονομολόγος