close
MONEY

Το παρόν και οι προοπτικές των ισραηλινο-κυπριακών οικονομικών σχέσεων

cyprusisrael

Σε μια απόπειρα ιστορικής αναδρομής, σημαντικός σταθμός στην ιστορία των σχέσεων του Ισραήλ με την Κύπρο είναι ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος οπότε η Κύπρος διευκόλυνε την διέλευση των επιζήσαντων του ολοκαυτώματος. Μετά το 1960 (έτος κήρυξης ανεξαρτησίας της Κύπρου), οι δύο χώρες εγκαθίδρυσαν διπλωματικές σχέσεις.

Ως δύο δημοκρατίες στην ανατολική Μεσόγειο, οι μεταξύ τους σχέσεις έχουν εισέλθει σε μια περίοδο άνθησης που αποτυπώνεται σε διάφορους τομείς, μερικοί εκ των οποίων θα αναλυθούν παρακάτω.

Πρόσφατες συναντήσεις

Την τελευταία πενταετία, και κυρίως τα τελευταία δύο χρόνια, παρατηρείται μια εντατικοποίηση των διμερών επαφών. Μεταξύ των επισκέψεων υψηλού επιπέδου είναι αυτές του πρώην Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια (Μάρτιος 2011), του Ισραηλινού πρώην Προέδρου Σιμόν Περες (Νοέμβριος 2011) και του πρωθυπουργού Νετανιάχου (Φεβρουάριος 2012). Μάλιστα, η τελευταία αποτελεί την πρώτη στην ιστορία επίσκεψη Ισραηλινού Πρωθυπουργού στην Κύπρο. Αποτέλεσμα των παραπάνω συναντήσεων είναι η υπογραφή και εφαρμογή μιας σειράς διμερών συμφωνιών σε ποικίλους τομείς.

Τον Ιούνιο του 2015, ο πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Αναστασιάδης ήταν ο πρώτος ηγέτης κράτους που επισκέφθηκε το Ισραήλ μετά την ανάληψη των καθηκόντων από τον ομόλογό του Ρέουβεν Ρίβλιν. Στη συνάντησή τους εκφράσθηκε εκατέρωθεν η βούληση για ενίσχυση των σχέσεών τους σε μια σειρά από τομείς: τουρισμός, γεωργία, οικονομία, επιχειρήσεις και βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, πολιτισμός, υγεία.

Για τους σκοπούς του παρόντος κειμένου, θα επικεντρωθούμε σε δύο τομείς: το εμπόριο με τον τουρισμό καθώς και την ενέργεια.

cich1

Οικονομικές σχέσεις

Ως προς το διμερές εμπόριο, τα στοιχεία δείχνουν ότι από το 2010 έως και το 2014 υπάρχει μια σταθερά αυξητική τάση στις εξαγωγές αλλά και τις εισαγωγές προς και από Ισραήλ με μια μικρή εξαίρεση. Κοινώς, υπάρχει αύξηση του όγκου στο εμπόριο. Ενδεικτικά αναφέρεται πως η Κύπρος εξήγε εμπορεύματα συνολικής αξίας € 16,9 εκ. το 2010, ενώ το 2014 έφτασαν τα € 72 εκ. Φυσικά, ο όγκος των εισαγόμενων αγαθών από το Ισραήλ είναι πολύ μεγαλύτερος. Το 2010 ανήλθε στα € 510,3 εκ. για να ανέβει το 2012 στα € 676 και να υπάρξει μια πτώση που κατέληξε στα € 487,4 εκ. για το 2014. Από τα παραπάνω οικονομικά στοιχεία συνάγεται εύκολα το συμπέρασμα ότι αν και το εμπορικό ισοζύγιο είναι έντονα πλεονασματικό υπέρ του Ισραήλ, η ισραηλινή οικονομία αποτελεί περίπου το 10% των ετήσιων εμπορικών συναλλαγών της Κύπρου, καθιστώντας το έναν σημαντικό εμπορικό εταίρο.

Εμπορικό Ισοζύγιο Κύπρου με Ισραήλ (2014)

Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού
Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού

Σε μια δεύτερη ανάγνωση των στοιχείων, φαίνεται ότι το κύριο προϊον που εισάγει η Κύπρος είναι ορυκτά καύσιμα και παράγωγα (σε ποσοστό 91% επί του συνόλου των εισαγωγών από το Ισραήλ για το έτος 2014). Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια ομαλότερη κατανομή στα εξαγωγικά της προϊόντα: 50% χημικά παράγωγα όπως τσιμέντο, 25% ηλεκτρικές συσκευές και 20% αλιευτικά προϊόντα.

Εισαγωγές Κύπρου από Ισραήλ (2014)

Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού
Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού

Εξαγωγές Κύπρου προς Ισραήλ (2014)

Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού
Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού

Τουρισμός

Αναφορικά με τον τουρισμό, το Ισραήλ πρότεινε στην Κύπρο τη μεταξύ τους συνεργασία για την προσέλκυση τουριστών από την Άπω Ανατολή με τη δημιουργία κοινών τουριστικών πακέτων. Μία ακόμη διάσταση έδωσε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός στη συνάντηση που είχε με τον κ. Αναστασιάδη: αυτή της καθημερινής ακτοπλοϊκής σύνδεσης των δύο χωρών με στόχο τη μεταφορά όχι μόνο τουριστών, αλλά και επιχειρηματιών.

Γεωπολιτικές εξελίξεις

Από γεωστρατηγική σκοπιά, οι δύο χώρες αντιλαμβάνονται τις κοινές απειλές για την ασφάλεια στην περιοχή, όπως έχει σημειωθεί στις κατά καιρούς συναντήσεις αξιωματούχων. Οι πρόσφατες εξελίξεις συνίστανται στην κρίση στη Συρία και τις μάχες κατά του ISIS με συνέπεια την έκρηξη του προσφυγικού κύματος προς την Ευρώπη. Σταθερή μεταβλητή παραμένει η ασύμμετρη απειλή της τρομοκρατίας. Λαμβάνοντας υπόψη αυτό το περιβάλλον, εξέφρασαν τη βούλησή τους να συνεργαστούν για τη διασφάλιση της ειρήνης, της ευημερίας και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Η ανάλυση της συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας δε μπορεί να γίνει χωρίς να προηγηθεί αναφορά στις τριμερείς συναντήσεις μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου. Πιο συγκεκριμένα, τα δύο τρίγωνα σχηματίζουν ένα τετράγωνο, με συνδετικό κρίκο την Ελλάδα και την Κύπρο. Αμφότερες έχουν δείξει ότι θέλουν να παίξουν σημαντικό ρόλο στις σχέσεις Ισραήλ – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μάλιστα, ο Κύπριος πρόεδρος έχει αναλάβει πρωτοβουλίες για την πρόσκληση της Παλαιστίνης και του Ισραήλ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Επίσης, η Κύπρος είναι αυτή που μπορεί να παίξει έναν γεφυρωτικό ρόλο μεταξύ του Ισραήλ και της Αιγύπτου.

Από την άλλη πλευρά, παρατηρείται στην ευρύτερη περιοχή μια βελτίωση της ισορροπίας ισχύος υπέρ του Ισραήλ που μπορεί να αποδοθεί σε δύο παράγοντες: τον ενδελεχή σχεδιασμό από το ίδιο το Ισραήλ και τις γενικότερες περιφερειακές εξελίξεις που έκαναν τους γείτονες να αντιλαμβάνονται το Ισραήλ ως πυλώνα σταθερότητας.

Ενέργεια            

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει η προοπτική συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα, ιδίως μετά την ανεύρεση υδρογονανθράκων στην περιοχή.

Στη συνάντηση Αναστασιάδη-Νετανιάχου, άκρως σημαντική κρίνεται η δέσμευσή τους για την οριστικοποίηση της συμφωνίας συνεκμετάλλευσης φυσικών πόρων που βρίσκονται σε γειτονικούς ή και κοινούς ταμιευτήρες στις αποκλειστικές οικονομικές τους ζώνες. Ανάλογης σημασίας είναι και το πλάνο για τη μεταφορά ηλεκτρικού ρεύματος από το Ισραήλ στην Κύπρο και από εκεί στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη. Η πραγματοποίηση αυτού του εγχειρήματος θα αναβαθμίσει τον ρόλο της Κύπρου στην Ευρώπη, όντας ο εγγυητής της ενεργειακής ασφάλειας της γηραιάς ηπείρου.

Η κοινή πολιτική βούληση αποτυπώθηκε και στη συμφωνία που υπέγραψαν Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της τριμερούς συνάντησης στη Λευκωσία, τον περασμένο Ιανουάριο.  Εκεί, εκφράσθηκε η κοινή βούληση για επανεκκίνηση του έργου του αγωγού φυσικού αερίου EastMed, καθώς και η προώθηση τριμερών ενεργειακών εγχειρημάτων όπως το EuroAsia Interconnector. Μάλιστα, αυτή η καλωδιακή σύνδεση των τριών χωρών για τη μεταφορά ηλεκτρικού ρεύματος στις ευρωπαϊκές αγορές είχε εκφρασθεί και στη διμερή συνάντηση Αναστασιάδη-Νετανιάχου (βλ. παραπάνω).

Επιπλέον, αναζητούνται οι δυνατότητες κατασκευής σταθμών μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Ελλάδα, ζήτημα που εντάχθηκε και στην τριμερή συμφωνία Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου. Τέλος, και οι τρεις χώρες δεσμεύθηκαν να διερευνήσουν τις πιθανότητες συνεργασίας στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σε συνέχεια της Συμφωνίας του Παρισιού για το Κλίμα.

Σε μια πιο πρόσφατη εξέλιξη, κινητικότητα παρατηρείται από Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ ενόψει της συμμετοχής του Υπουργού Ενέργειας του Ισραήλ στο 2ο “Global Oil & Gas East Europe & Mediterranean Summit”. Θα υπάρξει συνάντηση των τριών υπουργών ενέργειας σε συνέχεια της παραπάνω τριμερούς συνάντησης κορυφής. Στο επίκεντρο των συνομιλιών φαίνετια πως θα είναι ο EuroAsia Interconnector και όχι ο αγωγός EastMed ο οποίος φαίνεται να υποβαθμίζεται λόγω των εξελίξεων στην περιοχή.

Επίλογος

Καταληκτικά, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι παρατηρείται μια αργή αλλά σταθερή πορεία στο ίδιο πνεύμα. Το πλέγμα διμερών και τριμερών σχέσεων των χωρών της νοτιοανατολικής Μεσογείου δείχνει πως υπάρχει κοινή βούληση σε ποικιλία τομέων. Αφετηριακή βάση για τη συνεργασία τους είναι η συναντίληψη του ευρύτερου γεωπολιτικού περιβάλλοντος, των απειλών και των ευκαιριών που προκύπτουν μέσα σε αυτό. Δεδομένου ότι κάτι τέτοιο υφίσταται, ο δρόμος είναι ανοιχτός για την εντατικοποίηση των επαφών και τη μετουσίωση της κοινής βούλησης σε πράξη.

Tags : ΓεωπολιτικήΕνέργειαΙσραηλκυπροςΜέση ΑνατολήΟικονομίαΤουρισμος
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΔΕΥΤΕΡΑΙΟΣ

The author ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΔΕΥΤΕΡΑΙΟΣ

Ο Φίλιππος Δευτεραίος, ερευνητής στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, είναι απόφοιτος του τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών & Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών με ειδίκευση στο Ευρωπαϊκό Τραπεζικό Δίκαιο. Αυτή την περίοδο παρακολουθεί μεταπτυχιακό πρόγραμμα με ειδίκευση στα Χρηματοοικονομικά.