close
Οι Ρώσοι από την εποχή των τσάρων θεωρούσαν την Μεσόγειο ως συνέχεια της Μαύρης θάλασσας και αποτελεί για αυτούς έναν γεωπολιτικό <<πόθο>>, η κάθοδος στην Μεσόγειο, που είναι ενσωματωμένος στο DNA τους. Οι Τσάροι της Ρωσικής αυτοκρατορίας και αργότερα η Σοβιετική Ένωση προσπάθησε αρκετές φορές να βρει διέξοδο στις <<θερμές θάλασσες>> από τον Εύξεινο Πόντο μέσω την στενών του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, αφού είναι ο μόνος υδάτινος δρόμος προς τον νότο, χωρίς όμως κάποια σημαντική επιτυχία. Το παλιό όνειρο της ρωσικής καθόδου στα <<θερμά ύδατα>> επιχειρεί να επιτύχει και η σημερινή ρωσική ηγεσία, διότι μια χώρα που επιθυμεί να διαδραματίσει παγκόσμιο ρόλο δεν μπορεί να αγνοεί θαλάσσιες περιοχές οι οποίες βρίσκονται στην ευρύτερη γειτονιά της. Ο βασικός στόχος της Ρωσίας στη Μεσόγειο είναι η  εδραίωση, η διατήρηση και η επέκταση της πολιτικοστρατιωτικής της επιρροής  στην περιοχή καθώς θεωρούν ότι η περιοχή είναι στρατηγικής σημασίας και βρίσκεται στην ευρύτερη γεωγραφική γειτονιά τους.

Για να το επιτύχει αυτό στο στρατιωτικό τομέα η Μόσχα έχει ξεκινήσει μεγάλα προγράμματα επανεξοπλισμού του ρωσικού στρατού.  Στα μέσα Φεβρουαρίου του 2013 ο Ρώσος Υπουργός Άμυνας Σεργκέι Σοϊγκού  ανακοίνωσε την ανάπτυξη μόνιμης Ναυτικής Δύναμης στη Μεσόγειο. Αυτήν η ναυτική δύναμη σύμφωνα με τον ναύαρχο Βίκτορ Τσιρκόφ θα έχει ως αποστολή <<την αποφυγή της παραμικρής απειλής στα σύνορα για την ασφάλεια του κράτους >>. Ενώ ο ρώσος Πρόεδρος Πούτιν ανακοινώνοντας τα σχέδια για την αποκατάσταση της μόνιμης ναυτικής παρουσίας στη Μεσόγειο είπε ότι η Ρωσία έχει τα δικά της συμφέροντα στην περιοχή της Μεσογείου που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια της χώρας. Η περιοχή είναι στρατηγικής σημασίας για την Ρωσία και η χώρα σχεδιάζει να αναπτύξει πολεμικά πλοία στη Μεσόγειο σε μόνιμη βάση. Ενώ στο νέο Ρωσικό Ναυτικό Δόγμα (26 Ιουλίου 2015) περιλαμβάνεται η <<επανένωση>> με την χερσόνησο της Κριμαίας και γίνεται εκτός των άλλων  αναφορά σε ιδιαίτερη μέριμνα για την επαναφορά της παρουσίας του ρωσικού στόλου στη Μεσόγειο. Παράλληλα στον πολιτικό τομέα η Ρωσία έχει κινηθεί διπλωματικά προσεγγίζοντας παλιούς αλλά και νέους συμμάχους στην περιοχή είτε για να συνάψει οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις είτε για να εξασφαλίσει πρόσβαση για τα ρωσικά πλοία και αεροπλάνα.

ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΔΙΑΜΟΡΦΩΘΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΡΩΣΙΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΣΥΡΙΑ

Η Ρωσία είχε απομονωθεί από την διεθνή κοινότητα λόγω της ουκρανικής κρίσης και της ενσωμάτωσης της Κριμαίας(2014) στην ρωσική επικράτεια με συνέπεια να της έχουν επιβληθεί κυρώσεις από την διεθνή κοινότητα. Επιπλέον πλήττεται από οικονομική κρίση που οφείλεται στην πτώση των τιμών της ενέργειας, στην υποτίμηση του ρουβλιού και τις διεθνείς κυρώσεις. Οι ΗΠΑ προσπαθούν να εγκαταστήσουν αντιπυραυλική ασπίδα στην ανατολική Ευρώπη, την οποία οι ρώσοι  θεωρούν απειλή για την ασφάλειά τους. Ενώ παράλληλα έχει ξεσπάσει η <<αραβική εξέγερση>> στην περιοχή της Ευρύτερης Μέσης Ανατολής και βόρειας Αφρικής με συνέπεια την δημιουργία αστάθειας σχεδόν σε όλη την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου.

Παράλληλα οι ΗΠΑ ως ο ισχυρότερος παγκόσμιος δρών  αποφάσισαν να μην εμπλακούν στρατιωτικά στην περιοχή, καθώς όπως υποστηρίζει ο Mearcheimer στην Αίγυπτο και την Συρία δεν απειλούνται τα εθνικά στρατηγικά συμφέροντα της Ουάσινγκτον, αφού η αμερικανική υψηλή στρατηγική έχει κάνει στροφή και εστιάζει στην περιφέρεια της Βόρειο-Ανατολικής Ασίας. Αυτό το στρατηγικό κενό που έχουν επιλέξει να αφήσουν οι ΗΠΑ στην περιοχή επιχειρεί να καλύψει η Ρωσία.

Ενώ στην Συρία η <<εξέγερση>> μετατράπηκε σε ένα αιματηρό πόλεμο με την συμμετοχή πάρα πολλών δρώντων. Το καλοκαίρι του 2015 και ενώ ο πόλεμος έγερνε προς την πλευρά των αντικαθεστωτικών και του Ισλαμικού κράτους ο Πρόεδρος της Συρίας Άσαντ απέστειλε αίτημα στρατιωτικής συμμετοχής της Ρωσίας. Η Ρωσία άδραξε την  <<στρατηγική ευκαιρία>> που της δόθηκε από την Συρία και αποφάσισε την στρατιωτική της εμπλοκή στη Μέση Ανατολή για πρώτη φορά.

ΟI ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΡΙΑ 

Η  Ρωσία οφείλει κατά κύριο λόγο την οικονομική της ανάκαμψη και την αύξηση της γεωπολιτικής της επιρροής στην άνοδο των τιμών των  ενεργειακών πόρων καθώς και στην κυριαρχία της στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Η Ε.Ε εξαρτάται από το ρωσικό αέριο κατά 30% περίπου, όπως φαίνεται και στον χάρτη 3 μερικές ανατολικές χώρες της Ε.Ε. όπως η Βουλγαρία και οι Βαλτικές χώρες έχουν πλήρη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Κυριαρχία που κινδυνεύει να χάσει λόγω των συμφωνιών που συνάπτει η Ευρώπη για την προμήθεια σχιστολιθικού και υγροποιημένου αέριου με άλλες χώρες αλλά και από την εύρεση μεγάλων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Επίσης η ρωσική ενεργειακή κυριαρχία κινδυνεύει από τον νέο σχεδιαζόμενο αγωγό, ο οποίος θα διέλθει από το συριακό έδαφος, που θα μεταφέρει το Καταριανό αέριο στην Ε.Ε. και ίσως και το Ιρανικό αέριο.

Η Συρία έχει αποτελέσει μια <<στρατηγική επένδυση>> στην Μεσόγειο. Διότι είναι μια χώρα με την οποία η Μόσχα είχε στενούς δεσμούς με τα Μπααθικά καθεστώτα από την δεκαετία του ’50. Επίσης η Συρία ήταν η πρώτη χώρα της Μέσης Ανατολής που υπέγραψε συμφωνία εξοπλισμών με την Σοβιετική Ένωση το 1954.  Επιπλέον το σοβιετικό ναυτικό απόκτησε πρόσβαση στο λιμάνι της Ταρτούς το 1971, εξαιτίας της οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας που προσέφερε στην Συρία. Μετά την διάλυση της Σοβιετική ένωσης, η Ρωσία το 2005 χάρισε σχεδόν 10 δις δολάρια από τα 14 δις δολάρια που είχαν συσσωρευτεί από την σοβιετική περίοδο και εκσυγχρόνισε και εμβάθυνε το λιμάνι-κλειδί της Ταρτούς το οποίο είναι η μοναδική ναυτική της βάση στη Μεσόγειο. Έτσι ο πρόεδρος Πούτιν προστατεύει μακροχρόνια συμφέροντα ενώ ταυτόχρονα αποδεικνύεται συνεπής στους συμμάχους του παγκοσμίως.

Το ρωσικό γόητρο και η υπερηφάνεια του ρωσικού έθνους έχουν θιγεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η Ρωσική ηγεσία άρχισε να διαβλέπει ότι η τελική λύση θα δινόταν και σε αυτήν την περίπτωση από τους Νατοϊκούς αγνοώντας τα συμφέροντά της στην περιοχή. Έτσι αποφασίστηκε η ρωσική παρέμβαση η οποία αποτελεί μια διπλή ευκαιρία για την Μόσχα αφού από την  μία μεριά της δίνεται η δυνατότητα να βελτιώσει τις σχέσεις της με την Δύση, ενισχύοντας ταυτόχρονα και την περιφερειακή της ηγεμονία, και από την άλλη έχει την ευκαιρία να αναβαθμιστεί σε αξιόπιστο διπλωματικό δρών διαμορφώνοντας τις κατάλληλες συνθήκες για την έναρξη της ειρηνευτικής διαδικασίας. Γεγονός που διασφαλίζει τα συμφέροντά της, ενώ παράλληλα θα σημάνει και την επάνοδο της στο δυτικό τραπέζι της διπλωματίας ως αξιόπιστη δύναμη κερδίζοντας το κύρος και τον σεβασμό των ΗΠΑ που τόσο ποθεί.

Χάρτης 1: Ο χάρτης της Συρίας στα τέλη Αυγούστου του 2015
Χάρτης 1: Ο χάρτης της Συρίας στα τέλη Αυγούστου του 2015

Επίσης στον συριακό πόλεμο έχουν εμπλακεί χιλιάδες μαχητές από τον ρωσικό Βόρειο Καύκασο εναντίον του Άσαντ και υπάρχει ο φόβος ότι ένα ισλαμικό κράτος στην Συρία μπορεί να αποτελέσει δυνητικά απειλή για την Εθνική Ασφάλεια της Ρωσίας αφού μεγάλο τμήμα τους ρωσικού μουσουλμανικού πληθυσμού έχει την τάση να ριζοσπαστικοποιηθεί και να μεταδώσει την εξέγερση εντός της νότιας Ρωσίας, όπως φαίνεται και στον χάρτη 2 στον ρωσικό Καύκασο οι ρώσοι αποτελούν μειονότητα.

Χάρτης 2: Ποσοστά Ρώσων ανά περιοχή
Χάρτης 2: Ποσοστά Ρώσων ανά περιοχή

Ένας τελευταίος αλλά εξίσου σημαντικός λόγος είναι η ναυτική βάση στην Ταρτούς, η μοναδική ρωσική στρατιωτική βάση εκτός των ορίων της πρώην ΕΣΣΔ, μέσω της οποίας η Ρωσία μπορεί να έχει μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία στην Μεσόγειο. Επειδή ο Εύξεινος Πόντος είναι μια κλειστή θάλασσα στην οποία η μοναδική έξοδος προς την Μεσόγειο περνάει μέσα από τα στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, τα οποία κατέχει η Τουρκία, η Ρωσία μπορεί να καταστεί στρατηγικός <<όμηρος>> σε περίπτωση ναυτικού αποκλεισμού των στενών εκ μέρους της Τουρκίας με αποτέλεσμα η ρωσική πολιτική των <<θερμών θαλασσών>> να αντιμετωπίσει δυσεπίλυτα προβλήματα. Έτσι με την διατήρηση και ενίσχυση της ναυτικής βάσης στην Συρία η Ρωσία αντιμετωπίζει την απειλή στο μαλακό υπογάστριο της, με ταυτόχρονη αύξηση της γεωπολιτικής πίεσης προς την Τουρκία  πραγματοποιώντας μια στρατηγική περικύκλωση.

Χάρτης 3: Η εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο
Χάρτης 3: Η εξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Για την Ρωσία η περιοχή της Μεσογείου αποτελούσε από την εποχή των Τσάρων μια ζώνη στρατηγικού ενδιαφέροντος στην οποία ήθελε να ασκεί γεωπολιτική επιρροή χωρίς όμως να έχει καταφέρει σημαντικές επιτυχίες. Η σημερινή Ρωσία, η οποία θέλει να επανέλθει στο διεθνές γίγνεσθαι ως παγκόσμια δύναμη, δεν μπορεί να αγνοεί περιοχές που βρίσκονται στην ευρύτερη γειτονιά της. Η Ρωσία μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης πέρασε μια δύσκολη εποχή με έντονα τα σημάδια αποσύνθεσης και αποσταθεροποίησης. Στην συνέχεια και με την έλευση του Πούτιν αρχικά επετεύχθη η εσωτερική ανασυγκρότηση και ξεκίνησε μια προσπάθεια επανάκτησης της επιρροής της στον ζωτικό για αυτήν χώρο του <<εγγύς εξωτερικού>>. Αυτήν η μακροχρόνια διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη και σταδιακά επεκτείνεται γεωγραφικά όσο της το επιτρέπουν οι δυνατότητές της προς την Μεσόγειο.

Η Ρωσία αντιλαμβανόμενη τις στρατηγικές ευκαιρίες που δημιουργούνται από το γεγονός ότι οι ΗΠΑ αποτραβιούνται από την περιοχή, προσπαθεί να καλύψει αυτό το στρατηγικό κενό και να προωθήσει τα περιφερειακά της συμφέροντα. Ο Συριακός εμφύλιος ήταν μια απειλή για τα ρωσικά συμφέροντα στην Μεσόγειο καθώς κινδύνευε να χάσει τον πιστότερο της σύμμαχο στην περιοχή. Έτσι ο πρόεδρος Πούτιν πήρε ένα υψηλό ρίσκο, με την ενεργή εμπλοκή στον πόλεμο, στην προσπάθεια του να μετατρέψει τον κίνδυνο σε ευκαιρία για την χώρα του. Το αποτέλεσμα της επιλογής του θα φανεί από την ικανότητα των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων να παράγουν αποτελέσματα στο στρατιωτικό πεδίο καθώς και από την ικανότητα του διπλωματικού σώματος να αξιοποιήσει τα όποια κέρδη.

Επίσης με την στρατιωτική της εμπλοκή στον πόλεμο η Ρωσία ξάφνιασε τους δυτικούς αξιωματούχους, οι οποίοι παρατηρούν μια προσπάθεια <<επανεξισορρόπησης>> εκ μέρους της στην περιοχή, αποδεικνύοντας ότι έχει την στρατιωτική ικανότητα να υποστηρίξει επιχειρήσεις μακριά από την επικράτειά της. Ενώ κάποιοι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ σημείωσαν ότι η Ρωσία με την αποστολή προηγμένων όπλων έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει ελεύθερες ζώνες  και να προστατεύσει τους λιμένες θερμών υδάτων ενάντια σε αντιπάλους παγκόσμιας κλάσης. Σίγουρα ο πρόεδρος Πούτιν με αυτήν του την επιλογή στέλνει μήνυμα στους δυτικούς ότι δεν μπορούν να αγνοηθούν τα συμφέροντα της στην Μεσόγειο αλλά και προς την Άγκυρα να μην σκεφθεί να παίξει γεωπολιτικά παιχνίδια με τα στενά καθώς αυτό θα έχει ολέθριες συνέπειες για την Τουρκία.

Συνοψίζοντας η Ρωσία επιθυμεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ρευστή και μεταβαλλόμενη  περιοχή της Μεσογείου όπως αποδεικνύουν και οι ενέργειές της, όμως καθίσταται εξαιρετικά αμφίβολο κατά πόσο έχει την δυνατότητα να προβάλει την ισχύ της σε μια περιοχή που τις τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίζεται και ως <<Νατοϊκή λίμνη>>.

Tags : intelligenceNATOΑμυναΑνατολική ΕυρώπηΕνέργειαΗνωμένες ΠολιτείεςΜέση ΑνατολήΡωσίαΣυριαΤρομοκρατία