Connect with us

PEACE & SECURITY

Η σχέση Τουρκίας- ΝΑΤΟ μετά το πραξικόπημα

Published

on

Το αποτυχημένο πραξικόπημα που έλαβε χώρα στην Τουρκία την Παρασκευή 15 Ιουλίου δημιουργεί μία νέα βάση δεδομένων τόσο στο εσωτερικό της γείτονας χώρας όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Παρά την ήδη ασταθή κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή λόγω της συριακής κρίσης αλλά και της δράσης του Ισλαμικού Κράτους, η απόπειρα ανατροπής της εξουσίας στην Τουρκία μέσω πραξικοπήματος καθιστά ευμετάβλητο το γεωπολιτικό περιβάλλον. Μολονότι έχει περάσει διάστημα από την διεξαγωγή του πραξικοπήματος οι υποκινητές του δεν έχουν καταγραφεί. Ορισμένοι αναφέρουν τον αυτοεξόριστο στην Πενσυλβάννια των Η.Π.Α ισλαμιστή κληρικό Φετουλάχ Γκιουλέν , άλλοι ότι το πραξικόπημα προήλθε από τον Πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν ως μέσο εδραίωσής του στο εσωτερικό της χώρας.   Ανεξαρτήτως της προέλευσής του, η Τουρκία βρίσκεται σε μία περίοδο αναδιάταξης. Ο στρατός από ισχυρό όπλο της Τουρκίας μετατρέπεται σε μαλακό υπογάστριο ήδη 6,000 στρατιωτικοί έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα ενώ ανοιχτό παραμένει το ζήτημα της επαναφοράς της θανατικής ποινής όσον αφορά τους πραξικοπηματίες. Το τεταμένο κλίμα που επικρατεί στο εσωτερικό της Άγκυρας αναμένεται να επηρεάσει την σχέση της με το ΝΑΤΟ, καθώς ήδη η βάση του Ιντσιρλίκ έχει κλείσει ενώ οι αυταρχικές κινήσεις του Τούρκου Προέδρου επιδεινώνουν την κατάσταση. Παράλληλα η απόπειρα πραξικοπήματος έγινε σε μία περίοδο που η Τουρκία μετά από πολύμηνη συγκρουσιακή σχέση με την Ρωσία φαίνεται να επέρχεται εξομάλυνση στις σχέσεις έπειτα από την συγγνώμη για την ρίψη του ρωσικού αεροσκάφους τον Νοέμβριο του 2015. Πέρα από την σχέση Τουρκίας-ΝΑΤΟ και Τουρκίας-Ρωσίας ιδιαίτερη σημασία αποκτά και ο ρόλος της τρομοκρατίας καθώς ήδη η Τουρκία έχει δεχθεί αρκετές επιθέσεις που σχετίζονται τόσο με το Ισλαμικό Κράτος όσο και με την κουρδική μειονότητα στο εσωτερικό της.

Σχέση Τουρκίας-ΝΑΤΟ μετά την απόπειρα πραξικοπήματος

Η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952 και αποτελεί ένα κρίσιμο μέλος για την συμμαχία. Τα βασικά στοιχεία που καθιστούν την Τουρκία αναγκαία για το ΝΑΤΟ είναι η υψίστης σημασία γεωστρατηγική θέση και η στρατιωτική δύναμη. Συγκεκριμένα λόγω της γεωγραφικής της θέσης είναι η μόνη δίοδος προς την πλούσια περιοχή από ενεργειακά κοιτάσματα του Καυκάσου και της Κασπίας, ελέγχει τον Βόσπορο –ένα σημαντικό εμπορικό διάδρομο. Επίσης η εγγύτητά της με την Μέση Ανατολή και το γεγονός πως είναι η μοναδική μουσουλμανική χώρα της Συμμαχίας την καθιστούν δίαυλο επικοινωνίας με τον μουσουλμανικό κόσμο. Πέρα από την γεωστρατηγική της θέση όμως η Τουρκία διαθέτει και άλλα χαρακτηριστικά που την καθιστούν σημαντικό μέλος για το ΝΑΤΟ. Η οικονομική ανάκαμψη από το 2002 και μετά την έχει φέρει στις χώρες G-20 της παγκόσμιας οικονομίας, ενώ όσον αφορά το στρατιωτικό σκέλος διαθέτει τον 2ο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας έπειτα από τις Η.Π.Α με 426,000 στρατιώτες.  Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα στοιχεία αλλά και την κατασκευασμένη από το 1951 βάση του Ιντσιρλίκ που συνορεύει με την Συρία και κατέχει το ¼ των πυρηνικών όπλων του ΝΑΤΟ.

Παρόλο που η σημαντική θέση της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ περιγράφεται από τα δυναμικά χαρακτηριστικά της , μετά την αποτυχημένη διεξαγωγή του πραξικοπήματος αναδύθηκε το ζήτημα κατά πόσον η Τουρκία σέβεται και τηρεί τις αρχές του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Μετά τον απόηχο της 15ης Ιουλίου οι μαζικές εκκαθαρίσεις στρατιωτικών, οι διώξεις σε δημοσίους υπαλλήλους, ο περιορισμός της ελευθερίας του τύπου, η κήρυξη της χώρας σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, η αναστολή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αλλά και οι αναφορές περί επαναφοράς της θανατικής ποινής εγείρουν υποψίες για το κατά πόσο η Τουρκία νιώθει μέλος του ΝΑΤΟ. Οι δημοκρατικές αξίες , η ελευθερία και ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα είναι βασικά χαρακτηριστικά του Οργανισμού και δεν δύναται να καταπατηθούν από ένα κράτος-μέλος ειδάλλως θα υπάρξουν αντιδράσεις στο εσωτερικό κάθε κοινωνίας, άρα ενδέχεται να τεθεί εν αμφιβόλω η συνοχή του. Στον αντίποδα, στην Τουρκία καλλιεργείται κλίμα ότι πίσω από το πραξικόπημα βρίσκεται ο Γκιουλέν , ο οποίος εάν δεν εκδοθεί από τις Η.Π.Α στην Τουρκία θα υπάρξουν υποψίες από τουρκικής πλευράς περί συνεργασίας.  Τα πρώτα σύννεφα στις σχέσεις Τουρκίας-ΝΑΤΟ υπήρξαν από το περασμένο καλοκαίρι όταν η Τουρκία καθυστέρησε τόσο να συμμετάσχει στον υπό τις Η.Π.Α διεθνή συνασπισμό εναντίον του Ισλαμικού Κράτους όσο και να παραδώσει την βάση Ιντσιρλίκ ως αεροπορική βάση. Οι εκατέρωθεν αμφισβητήσεις προκαλούν τριγμούς στις σχέσεις ανάμεσα σε δύο ισχυρά κράτη του ΝΑΤΟ και όσο αυτές θα διαιωνίζονται η Συμμαχία ενδέχεται να αντιμετωπίσει ζητήματα στο εσωτερικό της.

Ήδη ο αντίκτυπος της προσπάθειας πραξικοπήματος καταγράφηκε στην βάση Ιντσιρλίκ η οποία για ένα μικρό χρονικό διάστημα παρέμεινε κλειστή καθώς ήτανε βάση των πραξικοπηματιών. Για την συμμαχία του ΝΑΤΟ η συγκεκριμένη βάση είναι ζωτικής σημασίας στην προσπάθεια καταπολέμησης του Ισλαμικού Κράτους, ιδίως μετά τις επιθέσεις που έχουν λάβει χώρα σε Βέλγιο, Γαλλία, Η.Π.Α.  Όσο παρέμεινε κλειστή το Ισλαμικό Κράτος ευνοήθηκε καθώς δεν επιτρέπονταν οι αεροπορικές επιθέσεις εναντίον του, ενώ ο έλεγχος στα σύνορα με την Συρία ήτανε πιο χαλαρός.  Μολονότι η βάση τέθηκε σε λειτουργία έπειτα από την σύλληψη των πραξικοπηματιών παραμένει μοχλός πίεσης από την πλευρά της Τουρκίας σε μία μη έκδοση του Φετουλάχ Γκιουλέν, οπότε η σχέση ανάμεσα στα δύο μέρη παραμένει ευάλωτη.

Εκτός από την βάση Ιντσιρλίκ, το ΝΑΤΟ επηρεάζεται και από την αποδιοργάνωση του στρατού της Τουρκίας. Οι φυλακίσεις μεγάλου αριθμού στρατιωτικών αλλά και η αναξιοπιστία του στρατού ελέω πραξικοπήματος περιορίζουν την ικανότητά του αλλά και την εμπιστοσύνη προς αυτόν. Στο επόμενο διάστημα θα είναι δύσκολο να ανταποκριθεί η Τουρκία στις συμμαχικές της υποχρεώσεις όπως η αποστολή στρατευμάτων σε διάφορες αποστολές του ΝΑΤΟ ,καθώς αναμένεται το βάρος να δοθεί στο εσωτερικό της και στην προσπάθεια ανασυγκρότησης του θεσμού.

Παράλληλα δύο ακόμα μεταβλητές διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην σχέση Τουρκίας-ΝΑΤΟ, το κουρδικό και το προσφυγικό. Ανάμεσα στις 2 χώρες υπάρχει διαφορά στην προσέγγιση των Κούρδων της Συρίας. Για τις μεν Η.Π.Α αποτελούν τον ιδανικό εταίρο στην προσπάθεια καταπολέμησης του Ισλαμικού Κράτους για την δε Τουρκία οποιαδήποτε στήριξε στο συριακό κουρδικό κόμμα αποτελεί κίνδυνο για ενδεχόμενη σύμπλευση με το PKK. Η σκέψη ότι οι Η.Π.Α υποθάλπουν το συριακό κουρδικό κόμμα επηρεάζει αρνητικά την σχέση των 2 μερών.

Όσον αφορά το προσφυγικό, υπάρχει ο φόβος από πλευράς της Δύσης ότι μετά την απόπειρα πραξικοπήματος και τις αυταρχικές κινήσεις, η Τουρκία πιθανώς να αθετήσει την συμφωνία με την Ε.Ε. Ήδη στο εσωτερικό της υπάρχουν 3εκ πρόσφυγες, ενώ δεν αποκλείεται να υπάρξει και νέος κύκλος μετανάστευσης εξαιτίας της αστάθειας που προκάλεσε το πραξικόπημα. Αξίζει να αναφερθεί σε αυτό το σημείο πως οι μεταναστευτικές ροές είναι εμφανώς μεγαλύτερες κατά την περίοδο του πραξικοπήματος, αν και είχαν μειωθεί λόγω της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας.

Συμπεραίνεται ότι η συνεργασία Τουρκίας-ΝΑΤΟ είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την συμμαχία αλλά και την σταθερότητα στην ήδη ταραγμένη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η πληθώρα ζητημάτων που απασχολούν τα 2 μέρη επηρεάζονται από την αποτυχημένη έκβαση του πραξικοπήματος και αναμένεται να επιδράσουν αρνητικά στο εγγύς μέλλον στην ομαλή λειτουργία της Συμμαχίας.

Η αλλαγή στάσης Τουρκίας προς Ρωσία ανησυχεί το ΝΑΤΟ;

Η Τουρκία αν και είναι από το 1952 μέλος του ΝΑΤΟ υπάρχει η εκτίμηση ότι η χώρα μπορεί να δράσει και εκτός της Συμμαχίας. Αυτή η αντίληψη επικρατεί στην χώρα καθώς μία έρευνα του 2011 έδειξε πως το ΝΑΤΟ δεν είναι τόσο επιθυμητό στη χώρα. Η Τουρκία θέλει μεγαλύτερο ρόλο στο ΝΑΤΟ, θεωρεί τον εαυτό της σημαντικό δρών στο διεθνές σύστημα για αυτό θέλει να δρα και αυτόνομα, πέρα από τους Συμμάχους της.  Αυτό άλλωστε αποδεικνύεται από το δόγμα του πρώην Πρωθυπουργού και Υπουργού Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου περί περιφερειακής ηγεμονίας, κάτι που είναι σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ και την καλή πίστη ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Η μεγαλύτερη απόδειξη ως τώρα από την δράση της Τουρκίας ως αυτόνομης εξωτερικής πολιτικής καταγράφεται στην συγκρουσιακή σχέση που έχει αναπτυχθεί από τον Νοέμβριο του 2015 με την Ρωσία.

Οι σχέσεις των  2 χωρών επιδεινώθηκαν άρδην μετά την ρίψη του ρωσικού αεροσκάφους που πετούσε στον εναέριο χώρο της Τουρκίας τον περασμένο Νοέμβριο. Απόρροια της συγκεκριμένης πράξης ήτανε η επιβολή κυρώσεων από πλευράς Μόσχας που έπληξαν τον οικονομικό τομέα της Τουρκίας. Επίσης πάγωσαν σχέδια που αφορούσαν την κατασκευή έργων για προμήθεια φυσικού αερίου. Έχοντας ήδη διάφορα ανοιχτά μέτωπα  στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και η διαμάχη με την Ρωσία συνέβαλε στην σταδιακή απομόνωση της Άγκυρας σε διπλωματικό επίπεδο. Η σύγκρουση των 2 χωρών επεκτάθηκε και στον συριακό εμφύλιο όπου η Ρωσία στήριζε τον Αλαουίτη Πρόεδρο Άσαντ ενώ η Τουρκία την ισλαμική αντιπολίτευση. Αυτή η αρνητική συγκυρία για την Τουρκία έρχεται να επουλωθεί μετά την συγγνώμη από πλευράς Άγκυρας προς την Μόσχα για την ρίψη του αεροσκάφους.

Η διαφαινόμενη εξομάλυνση στις σχέσεις Τουρκίας-Ρωσίας αλλά και η σταδιακή δυσπιστία από πλευράς ΝΑΤΟ για την διαχείριση του αποτυχημένου πραξικοπήματος εγκυμονούν κινδύνους για την συμμαχία. Τόσο η Τουρκία όσο και η Ρωσία θεωρούν ότι η Δύση προσπάθησε να τις καταστήσει υπό την κυριαρχία της και να μην έχουν την θέση που επιθυμούν εντός του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων.  Οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα αλλά και οι ηγεμονικές τάσεις των Ερντογάν-Πούτιν έναντι της Ευρώπης συμβάλλουν σε μία ενδεχόμενη συνεργασία που θα υπονομεύσει τα θεμέλια του ΝΑΤΟ.

Η Τουρκία το διάστημα μετά του πραξικοπήματος δείχνει ευάλωτη, συνεπώς η γεφύρωση του χάσματος με την Ρωσία φαντάζει ως εφικτό σενάριο για το άμεσο μέλλον. To ενδιαφέρον της Ρωσίας για την Ανατολική Μεσόγειο αποδεικνύεται με την συμμετοχή της στον συριακό εμφύλιο, την ναυτική βάση στο Ταρτούς της Συρίας αλλά και με την ίδρυση της Ναυτικής Διοίκησης Μεσογείου.  Η Ρωσία εκμεταλλευόμενη την καχυποψία μεταξύ Τουρκίας-ΝΑΤΟ μπορεί να εδραιώσει την παρουσία της και να επηρεάσει προς το συμφέρον της την Άγκυρα.

Η αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των 2 χωρών διαπιστώνεται και από το γεγονός ότι η Ρωσία φέρεται να είχε προειδοποίηση την Τουρκία για το πραξικόπημα. Αυτή η εξέλιξη δείχνει ότι η Ρωσία προτιμά να συνδιαλέγεται με τον Πρόεδρο Ερντογάν παρά με μία ενδεχόμενη νέα δυτικότροπη κυβέρνηση που θα καθιστά την Τουρκία αμιγώς νατοϊκή δύναμη.

Παρόλο που η Τουρκία εμφορείται από κλίμα αστάθειας και αναδιοργάνωσης στο εσωτερικό της και η οποιαδήποτε συνεργασία φαντάζει τρωτή, η Ρωσία έχει την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί το κενό επικοινωνίας μεταξύ ΝΑΤΟ-Τουρκίας και να παγιώσει την θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο. Μία στενή συνεργασία μεταξύ των 2 μερών μετά την αποστροφή της Τουρκίας προς την Ρωσία ελλοχεύει κινδύνους για την ομαλή λειτουργία της Συμμαχίας.

Συμπέρασμα

Αν και στο πρώιμο στάδιο διακυβέρνησής του ο Ερντογάν διατήρησε ένα φιλοδυτικό προφίλ στην πορεία αναδύθηκε στην επιφάνεια η ισλαμική ατζέντα και ένας πιο αυταρχικός προσανατολισμός. Αυτό φαίνεται και από τις μαζικές εκκαθαρίσεις στο εσωτερικό μετά το πραξικόπημα με στόχο να εξαλειφθεί το μέτωπο που είναι προσκείμενο στον Φετουλάχ Γκιουλέν. Τόσο η σκληρή αντιμετώπιση στο εσωτερικό της χώρας όσο και η πρόσφατη συγγνώμη προς την Μόσχα υπονομεύουν την συνοχή στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Μολονότι οι κίνδυνοι δεν είναι άμεσοι στο μέλλον η συγκεκριμένη αστάθεια ίσως επηρεάσει την παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. Η βαρύνουσας σημασίας βάση του Ιντσιρλίκ, οι πρόσφυγες που βρίσκονται στην τουρκική επικράτεια, η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας , το ζήτημα των Κούρδων και το μέλλον της σχέσης Ρωσίας-Τουρκίας αναμένεται να απασχολήσουν ιδιαίτερα την διεθνή γνώμη. Το ΝΑΤΟ δεν θέλει να απολέσει έναν σύμμαχο όπως η Τουρκία με σημαντική συνεισφορά, για αυτό τον λόγο δεν υπάρχει για την ώρα ζήτημα αποχώρησης από την Συμμαχία καθώς θα υπάρξουν αλυσιδωτές συνέπειες ωστόσο σε περίπτωση που η τεταμένη κατάσταση συνεχίζεται το μέλλον διαγράφεται ζοφερό.

Διεθνολόγος, απόφοιτος Διεθνων και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιά, μέλος Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων στην ερευνητική ομάδα ΤΟΡΕΝΕ

PEACE & SECURITY

Βία στα χρόνια της εικόνας και των fake news

Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται

Published

on

By

Παραπληροφόρηση, χειραγώγηση της κοινής γνώμης, λαϊκισμός. Το δημοψήφισμα στην Καταλονία προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα- συμπάθειας και οργής, σε μια κοινωνία που καταναλώνει άκριτα εικόνες και παρά την άγνοιά της, προχωρά σε εύκολα συμπεράσματα. Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Η διεθνολόγος, κυρία Δέσποινα Πρίνια , μίλησε στο Modern Diplomacy για τα πρόσφατα γεγονότα.

Στη διάρκεια του Καταλονικού Δημοψηφίσματος εικόνες βίας έκαναν το γύρο του διαδικτύου που πάγωσαν την Ευρώπη. Σαν διεθνολόγος με ειδικότητα στην πολιτιστική διπλωματία εσείς πως θα το ερμηνεύατε; Βιώνει η Ευρώπη μια διάσπαση;

Ευχαριστώ για την ερώτηση. Το θέμα της Καταλονίας είναι μια περίπλοκη εξίσωση με πολλά επίπεδα. Καταρχήν σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε με παρόμοια αποσχιστικά ή αυτονομιστικά κινήματα στην Ευρώπη, όπως π.χ. το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Σκωτίας. Όταν εξετάζουμε τόσο σοβαρά και βίαια γεγονότα, έχουμε καταρχήν πάντα στο μυαλό μας τη θεσμική ή μη νομιμοποίησή τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση τόσο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος όσο και το δημοψήφισμα καθεαυτό δεν είχαν τη νομιμοποίηση από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο λοιπόν δεν υπάρχει καταρχήν πολιτική νομιμοποίηση. Η ιστορία της Ενωμένης Ευρώπης και η Ένωση ας θυμίσουμε ότι ξεκίνησε μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο καταρχήν ως ένωση δυνάμεων της καθημαγμένης από το φασισμό Ευρώπης, με στόχο να μην ξαναζήσει ποτέ ξανά το φόβο της βίας, της απολυταρχίας  και ενός παράλογου πολέμου. Η Ένωση λοιπόν ξεκίνησε καταρχήν ως διπλωματική ένωση, για να εξελιχθεί στη συνέχεια ως οικονομική και εμπορική συμμαχία της Ενωμένης Ευρώπης. Οπως και στο Δημοψήφισμα της Σκωτίας προ Brexit, στην Ισπανία της οικονομικής κρίσης, μια περιοχή που συγκεντρώνει το 30/100 των παραγωγικών πηγών της χώρας (όπως και η Σκωτία) είναι όπως αντιλαμβάνεστε και Ευρωπαϊκή υπόθεση.

Το δεύτερο επίπεδο είναι το κομμάτι της βίας και μάλιστα σε μια ταραγμένη για την Ευρώπη στιγμή, όπου οι τρομοκρατικές επιθέσεις και τα χτυπήματα κατά πολιτών της Ευρώπης έχουν διαταράξει ότι νομίζαμε πως γνωρίζουμε για την ασφάλεια. Οι προτεραιότητες είναι σαφώς διαφορετικές και επικίνδυνα  εθνικιστικά κινήματα βρίσκουν πολιτικό έδαφος, ενώ το τέλος της μέρας βρίσκει την Ευρώπη πιο διαιρεμένη από ποτέ. Η βία δημιουργεί βία και είναι πλέον σαφής η ανάγκη μιας κοινής πολιτικής άμυνας της Ευρώπης. Μια δύσκολη εξίσωση, όπως ίσως παρατηρήσατε στις πρόσφατες Γερμανικές εκλογές αλλά και στη μετά Brexit εποχή στη Βρετανία. Τα γεγονότα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. Όλα αυτά συνδέονται όπως αντιλαμβάνεστε.

Σαν σημειολόγος των γεγονότων, δώστε μου τη δική σας εκδοχή για την «εικόνα» αυτή

Στην εποχή της πληροφορίας και της εικόνας, όπου perception is reality, βιώνουμε δυστυχώς και τον πολιτικό λόγο και την εικόνα στην εποχή του Post truth. Αυτό που συνηθίσαμε να λέμε fake news. Αυτό είναι μια virtual βία, που καταλήγει πραγματική, αφού είναι μερικές φορές κατασκευασμένη από ψευδείς και «χειραγωγημένες» εικόνες. Δυστυχώς το ζούμε και στη χώρα μας τα τελευταία δύο χρόνια, με στόχο τη χειραγώγηση τόσο της κοινής γνώμης όσο και της ενημέρωσης. Αυτό είναι ένα πολύ επικίνδυνο σύνδρομο, που αγγίζει συνταγματικές ελευθερίες και Ευρωπαϊκά κεκτημένα. Προτού λοιπόν βιαστεί να βγάλει κανείς βιαστικά συμπεράσματα, ας αναζητήσει την αλήθεια των στοιχείων στις ειδήσεις. Στην περίπτωση της Καταλονίας για παράδειγμα, στις συγκρούσεις μεταξύ ΜΑΤ και υποστηρικτών της ανεξαρτησίας μερικές σκηνές βίας που κυκλοφόρησαν ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα τις τελευταίες μέρες είναι «χειραγωγημένες» εικόνες που έχουν υποστεί επεξεργασία λόγου είτε είναι ετεροχρονισμένες…
Για παράδειγμα, ένα βίντεο που μοιράστηκε χιλιάδες φορές στο Twitter δείχνει ότι η αστυνομία επιτέθηκε σε πολλά άτομα στο δρόμο, συμπεριλαμβανομένου ενός νεαρού άνδρα και μιας νεαρής γυναίκας. Οι εικόνες αυτές δεν έχουν καμία σχέση με την ψηφοφορία που διεξήχθη την Κυριακή 1 Οκτωβρίου 2017. Στην πραγματικότητα χρονολογούνται από τις 14 Νοεμβρίου 2012, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης κατά της λιτότητας στην Ταραγόνα (Καταλονία), όπου οι συμμετέχοντες απωθήθηκαν από την περιφερειακή αστυνομία της Καταλονίας.

Στην πολιτιστική διπλωματία, τα soft politics που τα τελευταία χρόνια εκτός από τη συντήρηση των σχέσεων εξωτερικής πολιτικής αλλά και τη συντήρηση αυτού που ονομάζουμε «παγκόσμιο διάλογο», τείνουν να αντικαταστήσουν μέρος της άσκησης γεωπολιτικής, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις αντίστοιχης ιστορικής «σημειολογίας».

Αν δίπλα σ’ αυτή την εικόνα των σημερινών ταραχών, προσθέσω για παράδειγμα την εικόνα από πίνακα του 1300, που απεικονίζει τις αγριότητες των Καταλονών στα Ελληνικά και Βυζαντινά εδάφη, που δημιούργησαν το υπέδαφος για την Τουρκική κατοχή, ενδεχομένως η αντίληψή σας ή ο βαθμός συμπάθειάς σας για την Καταλονία ν’ αλλάξει ιστορικά. Αν αντίστοιχα σας αναφέρω ότι η σημερινή πολιτική ηγεσία της περιοχής της Καταλανίας με πρωτοβουλία του Κάρλες Ντουάρτε επέδειξε αυξημένη πολιτισμική ανθρωπιστική και ιστορική ευαισθησία, χρηματοδοτώντας το 2004 την αναστήλωση της Μονής Βατοπαιδίου προσδοκώντας με αυτή την χειρονομία να εξιλεωθεί 700 χρόνια μετά για τις ανήκουστες καταστροφές που προκάλεσαν στον Ελλαδικό χώρο και στο Άγιο Όρος οι πρόγονοι τους, ενδεχομένως να σας δώσω άλλη μια γωνία των γεγονότων και να το δείτε αλλιώς.

Το ολίσθημα από το ρεαλισμό στο λαϊκισμό ή την επικίνδυνη προπαγάνδα είναι πια μια εικόνα δρόμος. Γι αυτό και ο τρόπος διαχείρισης της πληροφορίας και της εικόνας στην εποχή του διαδικτύου ενέχει κοινωνική και πολιτική ευθύνη και  πρέπει σε τέτοιες εποχές να είμαστε διπλά προσεκτικοί και υποψιασμένοι  όταν αναφερόμαστε σε κρίσιμα γεγονότα. Το μεγαλύτερο σοκ στις μέρες μας είναι η αλήθεια και η νηφαλιότητα μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας. Ίσως αυτά αποτελούν και τα πραγματικά υπερ-όπλα της γενιάς μας σε μια Ευρώπη που αλλάζει.

(*) Η Δέσποινα Πρίνια www.despinaprinia.com είναι Διεθνολόγος και Καθηγήτρια Πολιτιστικής Διπλωματίας του Κρατικού Πανεπιστημίου του Στρασβούργου και του SCG-Université de Strasbourg https://scg.edu.gr/diethneis-sxeseis/

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο νεομακαρθισμός και η επίθεση στη Συρία

Published

on

Σε μια περίεργη επίθεση με χημικά στη Συρία, βρίσκουν το θάνατο 72 άτομα, ανάμεσά τους και 11 παιδιά. Περισσότεροι από 550 άνθρωποι τραυματίζονται στην επίθεση. «Όμορφα μωρά σφαγιάστηκαν. Αυτό είναι απαράδεκτο» δηλώνει ο Τράμπ. Αμέσως ξεκινά μια επίθεση στη Συρία ως απάντηση ενάντια στο καθεστώς που χρησιμοποιεί χημικά όπλα. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της πυραυλικής επίθεσης; Εννέα πολίτες νεκροί και τέσσερα παιδιά. Ποιος θα λυπηθεί για αυτά τα παιδιά, ή τα συγκεκριμένα δεν ήταν «όμορφα»;

Πρώτα απ ‘όλα, πώς συμπέρανε ο Τράμπ ότι ο Άσαντ ήταν ο δράστης αυτής της χημικής επίθεσης; Μέχρι στιγμής δεν έχουν παρασχεθεί αποδείξεις ούτε στον αμερικανικό λαό ούτε στο Κογκρέσο. Ωστόσο, όλοι φαίνεται να είναι ευχαριστημένοι με την επίθεση του Τράμπ στη Συρία. Είναι πεπεισμένοι για την ενοχή του Άσαντ, παρά την έλλειψη αποδείξεων. Όσον αφορά την επίθεση, υπάρχουν τρία σενάρια:

Σενάριο 1

Ο Ασαντ δεν πραγματοποίησε την επίθεση. Δεν είχε κίνητρο για κάτι τέτοιο. Ο Άσαντ κέρδισε τον πόλεμο. Ανέκτησε πολλά εδάφη από τους αντάρτες και το κυριότερο, οι ΗΠΑ, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου δήλωναν πως η ανατροπή του Άσαντ δεν ήταν πλέον ο στόχος. Γιατί λοιπόν να ήθελε να διακινδυνεύσει τα πάντα διατάσσοντας μια επίθεση με χημικά όπλα;

Θα μπορούσε να είναι μια προβοκάτσια; Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, οι αντάρτες είχαν ήδη χρησιμοποιήσει Σαρίν κατά το παρελθόν. Είχαν κίνητρο για να διαπράξουν μια τέτοια επίθεση. Έχαναν τον πόλεμο. Για πρώτη φορά από τότε που άρχισε ο πόλεμος, Ρωσία και Αμερική είχαν συμφωνήσει και η παραμονή του Άσαντ ήταν αποδεκτή από αυτούς. Το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν μια προβοκάτσια και παράλληλα να ρίξουν την ευθύνη στον Άσαντ.

Σενάριο 2

Αυτό ήταν το πρώτο σενάριο. Ας δούμε τώρα το δεύτερο. Επειδή οι αντάρτες κατέχουν χημικά όπλα δεν σημαίνει ότι ο Άσαντ δεν θα μπορούσε να πραγματοποιήσει την επίθεση. Υπάρχουν αντιφάσεις στις δηλώσεις της Ρωσίας και του Ασαντ. Αρχικά, η Ρωσία ισχυρίστηκε πως η επιδρομή πραγματοποιήθηκε από συριακά αεροσκάφη, τα οποία έπληξαν αποθήκη χημικών που κατείχαν οι τρομοκράτες. Αργότερα ο Άσαντ υποστήριξε πως δεν υπήρξε καν τέτοια επίθεση και αμφέβαλλε αν το βίντεο ήταν γνήσιο.

Σενάριο 3

Αν και τα δύο σενάρια είναι ψευδή; Ίσως υπάρχει και ένα τρίτο. Αν κάποιος αξιωματικός του καθεστώτος Άσαντ δυσαρεστημένος με την κυβέρνηση, την Αμερική ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο, πραγματοποίησε την επίθεση χωρίς την έγκριση του Άσαντ; Σε αυτό το σενάριο, η άρνηση της επίθεσης είναι μονόδρομος, τόσο γιατί αυτό θα σήμαινε πως εξακολουθεί να κατέχει χημικά όπλα, όσο και την παραδοχή πως δεν ελέγχει πλέον τον στρατό του. Αξίζει να σημειωθεί η έντονη αντίδραση και άρνηση οποιασδήποτε ευθύνης για τη βομβιστική επίθεση στο Χαλέπι, σε αντίθεση με την κάπως χλιαρή άρνηση απέναντι στη χημική επίθεση.

Όλοι μιλάνε για τα κίνητρα του Άσαντ, αλλά κανείς δεν μιλάει για τα κίνητρα του Τράμπ. Η ευαισθητοποίηση από τις τρομακτικές εικόνες των θυμάτων να πεθαίνουν αργά και οδυνηρά μπορεί να είναι αλήθεια. Αναμφίβολα συγκλονίζουν κάθε ανθρώπινο όν, όμως ποτέ δεν θα μπορούσε να επιτεθεί σε μια ξένη χώρα με βάση μόνο αυτές τις εικόνες. Χωρίς μια ενδελεχή έρευνα από μια ανεξάρτητη Αρχή όπως ο ΟΗΕ ή ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW).

Είναι προφανές ότι υπάρχουν δύο κίνητρα. Με βάση τον παρορμητικό χαρακτήρα του προέδρου των ΗΠΑ και τις άμεσες απαντήσεις που συνηθίζει να δίνει σε κάθε δήλωση που θεωρεί προσβλητική, πεπεισμένος και από τα γεράκια στην Ουάσινγκτον για την ενοχή του Άσαντ. Θα ήταν σίγουρα προσβλητικό, λίγες μέρες μετά την έμμεση δήλωσή του περί παραμονής του Άσαντ στην εξουσία, να συμβαίνει μια τέτοια επίθεση.

Δεύτερον και εξίσου σημαντικό, ο Τράμπ ήταν αδύναμος. Οι ισχυρισμοί σχετικά με τις υποτιθέμενες σχέσεις μελών της προεκλογικής του καμπάνιας με τη Μόσχα, απασχολούν όλα τα ΜΜΕ. Ο Michael Flynn αναγκάστηκε να αποχωρήσει. Υπήρχαν ισχυρισμοί εναντίον του Jeff Sessions. Διεξήχθησαν έρευνες αριστερά, δεξιά και επικεντρώθηκαν στις εικαζόμενες συνδέσεις του Τράμπ με τη Ρωσία. Πώς θα μπορούσε να ξεφύγει από όλα αυτά; Χρησιμοποίησε τους βομβαρδισμούς της Συρίας για να αλλάξει την ατζέντα και αυτό φαίνεται πως είχε αποτέλεσμα.

Τι γίνεται με τον βομβαρδισμό στο Χαλέπι λίγες μέρες μετά τη χημική επίθεση; Περίπου 126 άνθρωποι σκοτώθηκαν, συμπεριλαμβανομένων 70 παιδιών. Αυτή η επίθεση, κατά πάσα πιθανότητα, πραγματοποιήθηκε από τους αντάρτες. Ήταν μια δειλή επίθεση, επειδή έγινε κατά τη διάρκεια της εξόδου των αμάχων. Περίπου 70 παιδιά πέθαναν. Ωστόσο, η Ιβανκα Τράμπ δεν είπε “Ω μπαμπά, είναι φρικτή επίθεση. Πρέπει να κάνεις κάτι!” Ο Ντόναλντ Τράμπ δεν έκανε δηλώσεις για τα όμορφα μωρά που πεθαίνουν. Ενώ όλα τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης εστίασαν στις πυραυλικές επιθέσεις του Τράμπ στη Συρία, σχεδόν κανείς δεν ανέφερε τη βομβιστική επίθεση κατά των αμάχων. Αυτό συνέβη επειδή οι αντάρτες είχαν την ευθύνη και όχι ο Άσαντ.

Είναι γεγονός πως το όραμα του Τράμπ ήταν να δει μια βελτίωση των αμερικανορωσικών σχέσεων, κάτι που θα ωφελούσε κυρίως τις ΗΠΑ. Δυστυχώς, δεν είχε το θάρρος να το εφαρμόσει.

Μέχρι να προκύψουν σαφή στοιχεία για τη χημική επίθεση, πρέπει να θυμηθούμε τι συμβαίνει στη Συρία: δεν είναι μια μάχη μεταξύ του καλού, του κακού και του άσχημου. Αυτό που συμβαίνει είναι ένας αγώνας μεταξύ του κακού, του χειρότερου (Αλ Κάιντα) και του σατανικού (DAESH) και δεν πρέπει με τίποτα να επικρατήσουν οι τελευταίοι «για μια χούφτα δολάρια».

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο Ερντογάν και οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας

ΓΙΩΡΓΟΣ Ξ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ

Published

on

H Toυρκία εγκαταλείπει μετά από σχεδόν έναν αιώνα το σύστημα διακυβέρνησης του Κεμάλ Ατατούρκ καθώς ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν πέτυχε μια οριακή νίκη στο δημοψήφισμα (51,3% υπέρ – 48,7% κατά) για τις προεδρικές υπερεξουσίες. Το αποτέλεσμά εμφάνισε μια χώρα έντονα διχασμένη και ανέδειξε τις ήδη υφιστάμενες πολιτικό – ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές διαφορές.

Η αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων εγείρει το ερώτημα αν και κατά πόσο οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας ενδέχεται να εξελιχθούν σε «αχίλλειος πτέρνα» του Ερντογάν. Η κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια πόλωση που θα κλιμακωθεί περαιτέρω από τις συνήθεις πρακτικές του Ερντογάν (ισλαμική- εθνικιστική ρητορική, εκφοβισμός, βία και δημιουργία εσωτερικών εχθρών).

Η πλειοψηφία των μεγάλων πόλεων της δυτικής Τουρκίας καθώς και τα Αδανα και η Αττάλεια ψήφισαν κατά του προεδρικού συστήματος ενώ οι πόλεις της Ανατολίας ψήφισαν υπέρ. Τις προεδρικές υπερεξουσίες απέρριψαν οι ψηφοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του φίλο-κουρδικού Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) καθώς και το μορφωμένο αστικό εκλογικό σώμα του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) που αγνόησε τις εντολές της ηγεσίας του.

Οι αλαζονικές πολιτικές του Ερντογάν στρέφουν εναντίον του και τη θρησκευόμενη νεανική μεσοαστική τάξη που αναπτύχθηκε υπό τη διακυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) αλλά παραμένει προσανατολισμένη προς την Ευρώπη. Δεν επιθυμεί να τεθεί κάτω ένα αυταρχικό σύστημα εξουσίας που θα της στερήσει τις ελευθερίες της. Ταυτόχρονα σοβαρότατο πρόβλημα αντιμετωπίζουν από τις εκτεταμένες διώξεις στον επιχειρηματικό κόσμο και οι αποκαλούμενες «Τίγρεις της Ανατολίας» που ευνοήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από την κυβέρνηση του AKP. Εκατοντάδες επιχειρηματίες έχουν φυλακιστεί με την κατηγορία της συνομωσίας και περίπου 800 εταιρείες συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κατασχεθεί.

Η κουρδική μειονότητα αποτελεί ένα άλλο «καυτό» πρόβλημα που εντάσσεται στο πλαίσιο των fault lines. Το κουρδικό πρόβλημα αν και βολεύει κατά περιόδους τον Ερντογάν (ισλαμιστική – εθνικιστική ρητορική ) εντούτοις μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη απειλή με τραγικές επιπτώσεις πάνω στην τουρκική επικράτεια. Η δράση του PKK συνδέεται άμεσα και με τους σύριους Κούρδους που έχουν στόχο να δημιουργήσουν μια αυτόνομη περιοχή μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας φοβάται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίσθημα των τούρκων Κούρδων για απόσχιση και δημιουργία ενός δικού τους κρατιδίου. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ουάσιγκτον και Μόσχας, σε τι τους είναι και πόσο θα τους είναι χρήσιμος ο Ερντογάν και το πως χειρίζονται το κουρδικό πρόβλημα ως μοχλό πίεσης.

Η φίμωση και ο έλεγχος διάφορων ΜΜΕ τονίζει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φίλο-ερντογανικών και αντιφρονούντων διανοούμενων και δημοσιογράφων. Οι φυλακίσεις και ο εκφοβισμός εκατοντάδων δημοσιογράφων έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και από ευρωπαίους αξιωματούχους. Η ελεύθερη και ερευνητική δημοσιογραφία καταργείται αν οι αποκαλύψεις και το ρεπορτάζ δεν συμφωνούν με την ιδεολογία και την πολιτική του Ερντογάν.

Οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο έντονες από τον αυταρχισμό του πρόεδρου Ερντογάν ο οποίος απόκτησε πλέον τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και δείχνει να θέλει να γίνει «πατέρας» μόνων των «δικών του παιδιών». Η ευημερία των πολιτών έσβηνε κάπως τις fault lines και δεν τις άφηνε να γίνουν έντονες αλλά η κατάσταση είναι πλέον διαφορετική. Ενδέχεται να είναι αυτές που θα καθορίσουν και το μέλλον του Ερντογάν αν η τουρκική οικονομία δεν παρουσιαστεί ανθεκτική στην πτωτική πορεία που τη χαρακτηρίζει. Ο Ερντογάν έπεσε θύμα της δημογραφικής αλλαγής που ο ίδιος προώθησε. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες εκατομμύρια τούρκοι πολίτες μετακόμισαν από την ύπαιθρο στις πόλεις και επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη.

Continue Reading

Trending

Copyright © 2017 PRESSCODE