close
turkeycoup

Γεωπολιτική και ποιότητα της Δημοκρατίας

Από ποιο ύψος να κοιτάξεις τον κόσμο;» αναρωτιόταν ο φιλόσοφος της σύγχρονης σκέψης Ουμπέρτο Έκο πριν μια 20ετία. Σήμερα και μετά τα γεγονότα που σημάδεψαν και μάτωσαν το Δυτικό κόσμο, αρκεί να τον κοιτάξεις από τα παράθυρα του τρίτου ορόφου του «Maison des journalistes» στο Παρίσι, του κτιρίου που δίνει άσυλο στη Δημοκρατία τα τελευταία 20 χρόνια, φιλοξενώντας τους «εξόριστους» πολιτικούς δημοσιογράφους των καθεστωτικών χωρών. Δημοσιογράφους που βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν και θεωρήθηκαν ανεπιθύμητοι, σε χώρες όπου ο Τύπος δεν αποτελεί «το νευρικό σύστημα και ραχοκοκαλιά της δημοκρατίας», όπως συνηθίσαμε να αντιλαμβανόμαστε την ποιότητα της Δημοκρατίας θεσμικά & συνταγματικά ως σήμερα. Ο όροφος, που τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε πείραμα δημοκρατίας, φιλοξενώντας δημοσιογράφους από χώρες όπως τη Συρία, το Ιράν, την Κορέα, το Αφγανιστάν, τη Λιβύη και Αφρικανικές χώρες, στεγάζει σχεδόν πλειοψηφικά σήμερα Τούρκους δημοσιογράφους… Σε μια Γαλλία που μετράει παγωμένη τις πληγές της, μετά την τρίτη σε ένα χρόνο τρομοκρατική επίθεση, αυτό είναι ήδη μια νίκη. Αρκεί να θυμηθεί κανείς τη σημειολογία των ημερών και του τρόπου των επιθέσεων (Charlie=δημοσιογραφικός οργανισμός, Bataclan=Παρασκευή βράδυ, Νίκαια στη διάρκεια των εθνικών εορτασμών της Γαλλικής Δημοκρατίας), για να συνδέσει τις κουκίδες του μίσους απέναντι σ’ αυτό που συνηθίσαμε να ονομάζουμε Προσωπική Δημοκρατία και Δυτικός τρόπος ζωής. Ακριβώς πάνω στην ίδια «επικίνδυνη» ευθεία όπου εδράζονται εδώ και δεκαετίες το Διεθνές Δίκαιο, το Ευρωπαϊκό, οι Διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, μαζί με τις πολύτιμες καθημερινές μας συνήθειες και το αξιακό σύστημα και τρόπου ζωής του Δυτικού κόσμου.

Η εβδομάδα που άλλαξε τον κόσμο

Η «ποιότητα» της Δημοκρατίας και η κατάλυσή της συνδεόταν ανέκαθεν με τη δημιουργία νέων συνόρων και σφαιρών επιρροής. Και σε μια απλουστευμένη άσκηση επί χάρτου, για τη χαρτογράφηση των νέων γεωπολιτικών ισοροπιών, τη στιγμή που ο κόσμος γύρω μας αλλάζει με ασύλληπτες ταχύτητες, η επόμενη κίνηση θα ήταν να τραβήξει κάποιος την επόμενη νοητή γραμμή, συνδέοντας τα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας με τις πρόφατες εξελίξεις στην Τουρκία, κύριο φορέα του μη Δυτικού αξιακού συστήματος. Μια ματιά στις κατάφωρες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελέγχου στο χώρο του Τύπου, καθώς και τα after effects ενός προαναγγελθέντος πραξικοπήματος και έχει τη «νέα τάξη πραγμάτων» και την κατάσταση έκτακτης ανάγκης όχι μόνο στις σχέσεις Τουρκίας-Η.Π.Α. και Τουρκίας-Ευρώπης, αλλά και τις σχέσεις του Δυτικού κόσμου με το Μουσουλμανικό κόσμο, του οποίου ο Τούρκος Πρόεδρος επιχειρεί να γίνει εκφραστής.

Με μια τρίτη στάση στο Μόναχο, τη συμβολική καρδιά της Ευρώπης για τις εξελίξεις στο μεταναστευτικό και έδρα της Άνγκελα Μέρκελ, κατά πολλούς «αρχιτέκτονα» της ανενενεργής και πλέον καταδικασμένης Συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας, η New Age, υπό επεξεργασία χαρτογράφηση ολοκληρώνεται, με τελευταία στάση τη Στουτγκάρδη και Νυνεμβέργη, όπου εξελίχθηκε η «συνέχεια» του δράματος και των τρομοκρατικών επιθέσεων στην άτυπη έδρα λήψης αποφάσεων για το Μεταναστευτικού .

Δημοκρατία στην «αφαίρεση»

Η Δημοκρατία είναι «αφαιρετική», είχε σχολιάσει ο μεγάλος διανοητής Νόα Τσόμσκι στην εποχή της σκοτεινής Μακαρθικής περιόδου στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τα ανθρώπινα και προσωπικά δικαιώματα εκατομμυρίων πολιτών, διανοουμένων και καλλιτεχνών ήταν υπό αίρεση, για πρώτη φορά κατά παρέκκλιση των κατοχυρωμένων συνταγματικών ελευθεριών. Σχεδόν πενήντα χρόνια αργότερα, το κοινοβούλιο της Τουρκίας ενέκρινε νομοσχέδιο που, κηρύσσοντας κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον απόηχο της απόπειρας πραξικοπήματος του περασμένου Σαββατοκύριακου, ενημερώνει το Συμβούλιο της Ευρώπης για μερική απόσυρση από την ευρωπαϊκή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης, η Τουρκία θα πρέπει να παρέχει στο διάστημα αυτό τακτικές ενημερώσεις στον γενικό γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τα μέτρα που λαμβάνονται στο πλαίσιο της κατάστασης έκτακτης ανάγκης,.

“Η Τουρκία θα παρεκκλίνει της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο βαθμό που αυτό δεν έρχεται σε αντίθεση με τις διεθνείς υποχρεώσεις της», δήλωσε ο αναπληρωτής πρωθυπουργός, Numan Kurtulmuş, ενώ Τούρκοι αξιωματούχοι επέμειναν ότι «δεν θα επηρεαστούν οι ζωές και τις ελευθερίες των πολιτών, και ότι πράττει ότι και οι «δυτικές» δυνάμεις, όπως ακριβώς είχε πράξει και η Γαλλία, παίρνοντας  πρόσφατα παρόμοια μέτρα, σε κατάσταση παρόμοιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης», ενώ σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με ξένους δημοσιογράφους, ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνηση θα το χρησιμοποιήσει μόνο να «καθαρίσει» τη γραφειοκρατία, στο δικαστικό σώμα, τους στρατιωτικούς και τους συνεργούς τους.

Δηλώσεις που τόσο η διεθνής Αμνηστία όσο και η διεθνής κοινότητα δεν φαίνονται να συμμερίζονται, αφού η «εκκαθάριση» των κρατικών θεσμών έχει βρει ως τώρα χιλιάδες ανθρώπους να κρατούνται, να βρίσκονται σε διαθεσιμότητα, να απολύονται  από τις δουλειές τους και να κρατούνται ή να έχουν υποστεί βασανιστήρια, σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας που ήρθαν στο φως.

Παράλληλα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης της κοινόχρηστης πληροφορίας στο διαδίκτυο, όπου η διαχείριση της πληροφορίας και η άσκηση δημοσιογραφίας αποτελούν ισοδύναμα ανάληψης κοινωνικής ευθύνης και η απόκτηση και στρατηγική διαχείρισή της γεννά επίδοξους New age εκδότες και ηγέτες-αφού κάθε πολίτης μπορεί να γίνει εκδότης του εαυτού του- η κυβέρνηση Ερντογκάν φαίνεται να είναι οπαδός της αμφισβητούμενης θεωρίας ότι «όταν οι πολίτες έχουν εκατομμύρια επιλογές πληροφόρησης από το διαδίκτυο, δεν έχουν στην πραγματικότητα καμία επιλογή». Για του λόγου το αληθές, τα «επικίνδυνα πολυφωνικά» Κοινωνικά Μέσα, διώχθηκαν, καταργήθηκαν και συχνά κατέβασαν διακόπτες πριν την κορύφωση των γεγονότων της 15ης Ιουλίου.  Το ειρωνικό στη διαχείριση πληροφορίας παραμονεύει παρόλα αυτά στη γωνία και η αποτροπή του πραξικοπήματος στη γειτονική Τουρκία απέδειξε περίτρανα πως, ο ελλείπων κρίκος στο μετέωρο βήμα δημοκρατίας à la carte, όπως την «οραματίστηκε» ο Τούρκος πρόεδρος βασιζόταν σε ένα απλό face time τηλεφώνημα με τη βοήθεια της «επάρατης» τεχνολογίας,  για να αλλάξει τη ροή του πρώτου στην ιστορία live πραξικοπήματος.

Όσο για την φιλοσοφική επίρρωση των παραπάνω, η Τουρκική κυβέρνηση προσέλαβε γνωστό Βουλγαρο-Σκοπιανό «διανοητή» των social media και υπέρμαχο της κρατικής τηλεόρασης, που ούτε λίγο ούτε πολύ δηλώνει πως η πολυφωνία ευθύνεται για τον κατακερματισμό της ενημέρωσης και την διαφθορά του κράτους(σε όποιον θυμίζει κάτι αυτό ας σηκώσει το χέρι του) και φροντίζοντας να κάνει πράξη το ρητό “if it bleeds it leads” της προπαγανδιστικής ενημέρωσης, πρόσφερε στη διεθνή κοινότητα άφθονες οδυνηρές εικόνες real time βίας και αυταρχισμού στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας.

Μεταναστευτικό και «παιχνίδια πολέμου»

Και ενώ είναι πλέον σαφές ότι μετά το πραξικόπημα στην Τουρκία η Δύση έχει περιορισμένα περιθώρια κινήσεων απέναντι στον Ερντογάν, οι εξουσίες του οποίου εμφανίζονται  προφανώς ενισχυμένες, το ερώτημα παραμένει αν η διεθνής κοινότητα θα αντιδράσει  «καβαλώντας το κύμα» των ίδιων των πολιτικών εξελίξεων, χρησιμοποιώντας δηλαδή το αντίπαλο δέος της Τουρκίας για να ανατρέψει το «Σουλτάνο». Δεν σταμάτησαν καλά-καλά οι πυροβολισμοί των πραξικοπηματιών στις τουρκικές πόλεις και τηλεγραφήματα του Al-Jazeera και του BBC αναφέρουν μέσω των ανταποκριτών τους στις εμπόλεμες ζώνες ότι «δυνάμεις που υποστηρίζονται από τις ΗΠΑ έδωσαν νωρίς το πρωί της Πέμπτης τελεσίγραφο 48 ωρών στον πληθυσμό της Μανμπίτζ  της Συρίας και στους μαχητές της ISIS, που εδώ και ένα μήνα πολιορκείται από Κουρδικές δυνάμεις και τμήμα Αράβων μαχητών που αντιτίθενται στον Άσαντ να εγκαταλείψουν την πόλη». Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι αλλεπάλληλες Τουρκικές ηγεσίες είχαν καταστήσει την επέκταση των Κούρδων της Συρίας δυτικά του Ευφράτη ως την απαράβατη «κόκκινη γραμμή» και ένα «non starter» σε διαπραγματεύσεις με τη διεθνή κοινότητα. Μια ματιά στο χάρτη δείχνει ότι το Κομπάνι βρίσκεται ανατολικά του Ευφράτη ενώ η Μανμπίτζ βρίσκεται δυτικά του ποταμού και περίπου 50 μίλια νοτιοδυτικά από το Κομπάνι, κάνοντας την κατάληψης της Μανμπίτζ για τα καντόνια της Ροτζάβα (του συριακού Κουρδιστάν) μια σχεδόν συνεχή Κουρδική «αντεπίθεση» στο μαλακό υπογάστριο της Τουρκίας από τα ανατολικά, αφού απέχει λίγα μόνο μίλια από τη Μεσόγειο.

Παράλληλα, την ίδια στιγμή που οι μάχες μαίνονται ανάμεσα σε Τουρκικά στρατεύματα και τους Κούρδους άτυπους εσωτερικούς μετανάστες της Τουρκίας, η τριπλή επίθεση στη Γερμανία και το θάνατο δεκάδων αμάχων από το χέρι Σύρου πρόσφυγα, που κατά πολλούς θεωρείται «πόλεμος πόλης», μεταφέρει τον αόρατο πόλεμο απειλητικά στην Ευρώπη. Μια μετατόπιση που σηματοδοτεί και την άτυπη ανάκληση της συμφωνίας Τουρκίας-Ε.Ε. για το μεταναστευτικό και το οδυνηρό προαναγγελθέν διαζύγιο Τουρκίας-Ευρώπης, με απρόβλεπτες στο μέλλον συνέπειες και απώλειες τόσο για την Ευρώπη όσο και τα νέα σύνορα, αφού αποτελεί μια σαφή μετατόπιση της «διάθεσης» και της διαλλακτικότητας της Ευρώπης, τόσο απέναντι στους πρόσφυγες που διαμένουν σε Ευρωπαϊκά εδάφη όσο και τις χώρες που τους φιλοξενούν (με κυρίαρχη την Ελληνική πολιτεία), εν αναμονή της εξέλιξης των αιτήσεων ασύλου. Και όπως αναφέρει χαρακτηριστικά Ευρωπαίος αξιωματούχος που δεν επιθυμεί να κατονομαστεί, « Η Ευρώπη του ασύλου πέθανε, ζήτω η Ευρώπη-άσυλο των Ευρωπαϊκών Δημοκρατικών αξιών».

Tags : social mediaΓεωπολιτικήΔημοκρατιαΔιεθνες ΔικαιοΕυρωπαϊκή ΈνωσηΕυρώπηΜΜΕΠροσφυγική ΚρίσηΤουρκιαΤρομοκρατία
ΔΡ. ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΡΙΝΙΑ

The author ΔΡ. ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΡΙΝΙΑ

Πολιτικός Αναλυτής-Λέκτορας Διεθνών Σχέσεων Παν/ιου Στρασβούργου-Cityu www.despinaprinia.com