Connect with us

PEACE & SECURITY

Το σενάριο Brexit- God save Europe

ΔΡ. ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΡΙΝΙΑ

Published

on

Και ενώ η Ευρώπη και οι αγορές ζουν στους ρυθμούς του Brexit και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δηλώνει ότι «πιθανή έξοδος της Βρετανίας θα σημάνει το τέλος του Δυτικού κόσμου», η Βρετανία ζούσε ως και την 16η Ιουνίου στους δικούς της ρυθμούς, συνεχίζοντας τους πανηγυρισμούς για τα γενέθλια της Βασίλισσας Ελισάβετ και παιανίζοντας ρυθμικά εκτός από το “Happy birthday” και το «God save the Queen».Η κλιμάκωση της πόλωσης και το τραγικό γεγονός της δολοφονίας της βουλευτού των εργατικών Jo Cox, που αποτελεί στην πράξη το πρώτο θύμα της διχόνοιας της καμπάνιας του Brexit, που πάγωσε τη Βρετανία και ολόκληρη την Ευρώπη, ενδέχεται, παρόλα αυτά, να αλλάξει τους συσχετισμούς, αναδεικνύοντας τις συνθήκες χάους που θα επικρατούσαν αν επικρατήσουν οι «θερμόαιμοι» ευρω-σκεπτικιστές και υποστηρικτές της εξόδου και «θυματοποιώντας» στη συναισθηματική συνείδηση του εκλογικού σώματος τους υπέρμαχους της Ευρωπαϊκής πορείας της χώρας.

Η Βρετανία, που κινούνταν ως σήμερα στους χαμηλότερους δείκτες πολιτικού awareness και συμμετοχής στα κοινά, με συμμετοχή κάποιες φορές χαμηλότερη του 25% σε εθνικές εκλογές και εκλογές δημοψηφισματικού χαρακτήρα (στο δημοψήφισμα για τη Σκωτία συμμετείχε κατά μέσο όρο το 30% των ενεργών ψηφοφόρων, ενώ σε κάποιες εργατικές περιοχές έπεσε και στο 14%, με δεδομένο ότι το δημοψήφισμα διενεργήθηκε σε εργάσιμη μέρα), φαίνεται να κινητοποιήθηκε παρόλα αυτά, μπροστά σε ένα διπλό δίλημμα, που απαρτίζεται από τους άξονες: Μεταναστευτικό & Σύστημα Υγείας.

Σε μια εποχή υψηλού δείκτη ανεργίας, με το Βρετανικό σύστημα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης σχεδόν «απασφαλισμένο» και κάτω από το βάρος των τρομοκρατικών επιθέσεων στην Ευρώπη, σε συνέχεια της μεγαλύτερης μεταναστευτικής ροής των τελευταίων 60 ετών, η πολωτική ρητορική των ευρω-σκεπτικιστιστών, βρήκε εύφορο έδαφος, υποσχόμενη υπεραπλουστευτικά, ούτε λίγο ούτε πολύ:

Την αναβάθμιση του εθνικού  συστήματος υγείας και του κοινωνικού κράτους, με την «αποταμίευση» του κεφαλαίου που σήμερα αποτελεί την ετήσια συνεισφορά της Βρετανίας στον Ευρωπαϊκό προυπολογισμό ως κράτος-μέλος, απαλάσσοντας τους Βρετανούς από το «βάρος» προς τρίτους. Μια υπόσχεση που απέχει πολύ από την οικονομική πραγματικότητα, αφού υπολογίζεται ότι η εισφορά του μέσου Βρετανού πολίτη, που υπολογίζεται σήμερα στα 140 ευρώ ετησίως, θα κατέβει μόλις στα 128 ευρώ άνευ συνεισφοράς στο κοινό ευρωπαϊκό ταμείο. Μια υπόσχεση που δεν αφήνει όμως αδιάφορους τους κοινωνικά αδύναμους, ακόμα και αυτούς με δημογραφικά υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο

Το μεταναστευτικό φαίνεται να βρίσκεται παρόλα αυτά πολύ ψηλά στην agenda για τους δημοσκοπικά και δημογραφικά χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου πολίτες, που, μετά το βάρος των τρομοκρατικών επιθέσεων αλλά και μιας ευρύτερης οικονομικής ανασφάλειας με υψηλούς δείκτες ανεργίας, ξεσήκωσε κύμα οργής και φανατισμού, όχι μόνον απέναντι στους υποψήφιους προς εγκατάσταση «νέους μετανάστες» και πρόσφυγες, αλλά και τους ήδη εγκατεστημένους μη βρετανούς πολίτες (ανάμεσά τους και Έλληνες) που ζουν και εργάζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο και φαίνεται να μην ενσωματώθηκαν ποτέ στον κοινωνικό ιστό. Παράδοξο αποτελεί ωστόσο δημοσκοπικά ότι στους πρωτοστάτες του Brexit συγκαταλέγονται δεύτερης και τρίτης γενιάς παιδιά εσωτερικών μεταναστών, από τις πρώην Βρετανικές Κοινοπολιτείες.

Η υπόσχεση ότι η Μουσουλμανική απειλή δεν θα περάσει και η Τουρκία δεν θα επιτραπεί να γίνει ποτέ μέλος της μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εντάσσεται στις «πολιτικές» εξαγγελίες των ευρωσκεπτικιστών, βρίσκοντας όμως στο φοβικό τρομοκρατικό και αντι-μεταναστευτικό κλίμα της τελευταίας περιόδου και πολλούς υποστηρικτές  ανάμεσα στους «Ευρωπαϊστές». Ένας παράγοντας, που ενδέχεται στη συναισθηματικά φορτισμένη στιγμή να επηρρεάσει όχι μόνο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, αλλά και την πορεία του Μεταναστευτικού και τη συμφωνία Ευρώπης-Τουρκίας, που βρίσκεται ήδη σε κρίσιμο και αμφίβολο στάδιο εφαρμογής.

Από την άλλη, η «απειλή» του Εθνικιστικού Κινήματος της Σκωτίας ότι θα προχωρήσει σε δεύτερο δημοψήφισμα για να αποσπαστεί από τη Βρετανία σε περίπτωση εξόδου από το ευρώ, σε συνδυασμό με την ανασφάλεια του μέσου Βρετανού πολίτη, που μεταφράζεται σε οργή ακόμα και εκτός Βρετανίας (με πρόσφατα τα επεισόδια στη διάρκεια του Εuro), αλλά και η δραματική χθεσινή δολοφονία της 42χρονης βουλευτού των Εργατικών, αναδεικνύει το μέγεθος της κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής, σε μια χώρα μειωμένης πολιτικής παιδείας (σύμφωνα πάντα με τους δημοσκοπικούς-δημογραφικούς δείκτες).

Οι επιπτώσεις για τη Βρετανία

Και ενώ στις Βρυξέλλες, εξετάζονται ήδη οι πιθανές συνέπειες από μια τέτοια εξέλιξη, με έκτακτο Eurogroup την επομένη του δημοψηφίσματος, όπως σημειώνεται σε ανάλυση του Global Counsel, οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν καταρχήν από τη μορφή θα είχε μια νέα σχέση μεταξύ της Ε.Ε. και της Βρετανίας.

Το νορβηγικό μοντέλο, π.χ., που περιλαμβάνει συμμετοχή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο δεν θα έδινε στη Μ. Βρετανία την πολιτική ευελιξία που χρειάζεται για να δικαιολογηθεί ένα Brexit, ενώ αντίθετα, ένα πολύ πιο χαλαρό μοντέλο, στο οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο θα ασκούσε τις εμπορικές του σχέσεις με την Ε.Ε. υπό ευνοϊκό καθεστώς θα έδινε ευελιξία, αλλά θα έθετε σε κίνδυνο εμπορικές συναλλαγές και επενδύσεις. Τα πιο πιθανά μοντέλα παρόλα αυτά, είναι σύμφωνα με έγκυρες πηγές είτε μια ελβετικού τύπου σειρά διμερών συμφωνιών που ρυθμίζουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένους τομείς της ενιαίας αγοράς, ή μια λεπτομερής συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Και οι δύο θα απαιτούσαν παρόλα αυτά μακρές διαπραγματεύσεις, με συμβιβασμούς με τεράστιο κόστος.

Η «πολιτική» πλευρά ενός Brexit για τη Βρετανία

Kατ’αρχάς, πρέπει να υπογραμμιστεί η ιστορική σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης, καθώς θα πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα κράτος αποχωρεί από την Ε.Ε.- ένα μόρφωμα το οποίο είχε σχεδιαστεί εξαρχής χωρίς πρόβλεψη κανενός «exit». Όσον αφορά στην Ε.Ε., οι επιπτώσεις ενός Brexit αναμένεται να γίνουν αισθητές σε μια σειρά άλλων τομέων, αφού η Ε.Ε. θα έχανε ένα ισχυρό (από άποψης επιρροής), φιλελεύθερων τάσεων μέλος, αλλάζοντας την ισορροπία δυνάμεων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η ανάσχεση μη φιλελεύθερων μέτρων θα ήταν έτσι δυσχερέστερη, ενώ θα διαμορφωνόταν διαφορετικά και η ρυθμιστική δυναμική, σε επίπεδο κανόνων-κανονισμών της Ε.Ε.

Η Μ. Βρετανία αντίστοιχα, ενδεχομένως να βρεθεί «απέναντι» από την Ε.Ε. όσον αφορά σε θέματα επιχειρηματικού περιβάλλοντος, αλλά αυτό – κατά την ανάλυση του Global Counsel- ίσως να δημιουργήσει ένα πιο «υγιές» περιβάλλον, ασκώντας πίεση στην Ε.Ε. από το εξωτερικό για να ακολουθήσει πιο φιλελεύθερες πολιτικές.

Η Νομική-θεσμική διάσταση και οι «καραμπόλες» που ενδέχεται να δημιουργήσει ένα Brexit, σύμφωνα με τη διακομματική κοινοβουλευτική έκθεση του Βρετανικού Κοινοβουλίου, πολλές, αφού προέχει καταρχήν η ανάγκη επικύρωσης των δικαιωμάτων των 2 εκατομμυρίων Βρετανών που ζουν στην ΕΕ – καθώς και των πολιτών της ΕΕ που διαμένουν στη Βρετανία – καθώς αυτό θα ήταν καταρχήν ένα “σύνθετο και δύσκολο έργο»,. Οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει για το συγκεκριμένο να παραταθούν και πέραν των δύο ετών που προβλέπονται, ώστε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα μεμονωμένα κράτη μέλη να μην θέσουν σε κίνδυνο οποιαδήποτε επέκταση της διαδικασίας, σύμφωνα με την επιτροπή της Βουλής των Λόρδων υπεύθυνους για θέματα Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την British expats π.χ.(την πολυπληθή κοινότητα των Βρετανών που ζουν στην Ισπανία), το Brexit είναι ένα σύννεφο που σκιάζει τον ήλιο, γνωρίζοντας ότι για την επίτευξη μιας συμφωνίας με την ΕΕ που θα ρυθμίζει τις εμπορικές συναλλαγές είναι πιθανό να χρειαστεί ακόμη περισσότερος χρόνος, με τους εταίρους να προτείνουν διάστημα μεταξύ τεσσάρων και εννέα χρόνων, αν και δεν υπάρχει αντίστοιχη εμπειρία και «δεδικασμένο» για αντίστοιχο γεγονός.

Υπάρχει επιστροφή;

Παρά τις επανειλημμένες συμβουλές της κυβέρνησης ότι το δημοψήφισμα θα είναι μια οριστική ρήξη με την Ευρώπη, χαρακτηριστικό του κλίματος αποτελεί το γεγονός ότι η έκθεση επισημαίνει ότι ακόμα και μετά από ένα Brexit θα ήταν ακόμα δυνατόν να αντιστραφεί μια απόφαση πλήρους αποχώρησης από την ΕΕ – αν υπήρχε, για παράδειγμα, μια αλλαγή της κυβέρνησης. Η 19-μελής επιτροπή, της οποίας προεδρεύει ο πρώην βουλευτής των Συντηρητικών Boswell Aynho, αποφεύγει να εκφράσει άποψη επί του Brexit, ενώ η αξιολόγηση του πορίσματος έγινε από δύο δικηγόρους του ανώτατου δικαστηρίου και έναν πρώην δικαστή του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και του καθηγητή Derrick Wyatt, QC, ομότιμου καθηγητής του δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Στα συμπεράσματά της, η επιτροπή αναφέρει ανάμεσα σε άλλα ότι «Δεν υπάρχει τίποτα στο άρθρο 50 (το μόνο δρόμο εξόδου για να εγκαταλείψει η Βρετανία τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση) για να αποτρέψει επισήμως ένα κράτος μέλος από το να ανακαλέσει την απόφασή του για έξοδο, ακόμα και κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων απόσυρσης. Οι πολιτικές συνέπειες μιας τέτοιας «αλλαγής γνώμης», θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να είναι «θεμελιώδεις».

Τα δικαιώματα των περίπου 2 εκατομμυρίων πολιτών του Ηνωμένου Βασιλείου που ζουν στο εξωτερικό θα πρέπει επίσης να καθοριστούν, καθώς και τα δικαιώματα αντίστοιχου αριθμού πολιτών της ΕΕ που ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτό θα είναι ενδεχομένως από τις σοβαρότερες επιπλοκές – καθώς μιλάμε για τα δικαιώματα στην κατοικία, την υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση, τις αμοιβές-υποτροφίες για τη συμμετοχή φοιτητών σε Ευρωπαϊκά ακαδημαϊκά- ερευνητικά προγράμματα καθώς και τις συνοριακές διακρατικές συμβάσεις.

Ο φόβος ότι με την αποχώρηση από την ΕΕ μετά το δημοψήφισμα θα συμπαρασύρει υγειονομική περίθαλψη και συντάξεις σαν πρώτα «θύματα» της αποκοπής από την Ευρώπη, ενδεχομένως να υποκινήσει Βρετανούς που ζουν στην Ευρώπη να επιστρέψουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πρόθεση της κυβέρνησης και του κοινοβουλίου είναι να είναι εξίσου «γενναιόδωρη» με τους Ευρωπαίους που ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, γνωρίζοντας ότι είναι πιθανό να είναι αντίστοιχα δίκαιοι και εκείνοι απέναντι στους Βρετανούς που ζουν στην Ευρώπη Το κύριο ερώτημα που προκύπτει είναι τι θα συμβεί με τα «κεκτημένα δικαιώματα». Ποια από αυτά θα αναγνωρίζονται π.χ. για τους μόνιμα εγκατεστημένους οικονομικούς ή άλλους μετανάστες στη Βρετανία; Τι μεταβατικά δικαιώματα δίνουμε σε κάποιους που έχουν εργαστεί για τέσσερα χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν παιδιά στο σχολείο κλπ

Η Ευρωπαϊκή Ενότητα μετά από ενδεχόμενο Brexit

Λιγότερο από μια βδομάδα πριν το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου για το Brexit, και ενώ oι βρετανικές τράπεζες προετοιμάζονται ήδη εδώ και μήνες για το ενδεχόμενο Brexit και τους κλυδωνισμούς που θα επιφέρει «ξαναβγάζοντας από το συρτάρι τους» τα εναλλακτικά σχέδια δράσης που είχαν συντάξει από την εποχή του δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία της Σκωτίας το 2014, σύμφωνα με την Wall Street Journal (WSJ), η οποία επικαλείται Βρετανούς τραπεζίτες, σύμφωνα με τους οποίους σε περίπτωση που κερδίσει το Brexit, το «σοκ» στις κεφαλαιαγορές και χρηματαγορές και οι μεγάλες συναλλαγματικές διακυμάνσεις θα δυσκόλευαν σημαντικά τις βρετανικές τράπεζες να χρηματοδοτήσουν τις δραστηριότητές τους. Η Ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή εστιάζει στο αν η σωστή επιλογή για τη Βρετανία είναι η παραμονή ή η αποχώρηση, για τον υπόλοιπο κόσμο.

Παρόλα τα παραπάνω, το σοβαρότερο ερώτημα που τίθεται είναι το αντίκτυπο και το διεθνές διακύβευμα που θα είχε μια βρετανική έξοδος από τους κόλπους της ΕΕ. η πραγματική απώλεια, ωστόσο, θα ήταν πολιτική:

–              Η αποχώρηση της Βρετανίας θα τόνωνε καταρχήν τις «αντικαθεστωτικές» προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής ενότητας αντιευρωπαϊκές δυνάμεις, επηρεάζοντας ενδεχομένως την πρόσφατα και κάτω από το βάρος της οικονομικής κρίσης αποκτημένη διπλωματική και οικονομική συμμαχία Ε.Ε. – ΗΠΑ., που, με απουσία της Βρετανίας δε θα διαθέτει τις ίδιες προοπτικές για την ολοκλήρωση της συμφωνίας «ελεύθερων» συναλλαγών με τις Ηνωμένες Πολιτείες

–              Επιπλέον, κατά την 43ετή συμμετοχή της στην ΕΕ, η Βρετανία έχει υπάρξει μια σταθερή φωνή φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής, αποτελώντας μια σαφή κινητήρια δύναμη για την ευρωπαϊκή κοινή αγορά (1993) και σθεναρό υποστηρικτή της επέκτασής της στον τομέα των υπηρεσιών. Με τη Βρετανία εκτός «εξίσωσης», η εσωτερική ισορροπία της ΕΕ θα γείρει προς το στρατόπεδο που στηρίζει τον μεγαλύτερο έλεγχο από τα κράτη και τον «προστατευτισμό», που αντιπροσωπεύουν σε ένα βαθμό χώρες όπως Γερμανία και Γαλλία. Ο κίνδυνος ενίσχυσης του «προστατευτισμού» από δυνάμεις όπως η Γερμανία, θα δημιουργούσε ένα «γιγαντισμό» που θα υπέσκαπτε ίσως ακόμα περισσότερο το «πολιτικό» διακύβευμα και τις ισορροπίες στην ενωμένη Ευρώπη των ίσων ευκαιριών.

–              Περίπου δύο εκατομμύρια θέσεις εργασίας 19 κρατών που βρίσκονται στην ευρωζώνη είναι άμεσα εξαρτημένες από τις εμπορικές σχέσεις με τη Βρετανία. Οι εξαγωγές της ευρωζώνης στη Βρετανία θα υποστούν σοκ έως και «ξαφνικό θάνατο», σε περίπτωση που, όπως αναμένεται από τα ξένα χρηματιστήρια, η στερλίνα θα καταρρεύσει έπειτα από ένα αποτέλεσμα υπέρ του Brexit.

–              Με δεδομένο ότι, με τη Βρετανία εκτός ΕΕ, η Γερμανία, η Γαλλία και άλλα κράτη μέλη που θεωρούνται «τροφοδότες-λογαριασμοί» για τις οικονομικά πιο αδύναμες χώρες, θα κληθούν να συνεισφέρουν ακόμα μεγαλύτερο μερίδιο στον προϋπολογισμό των 28 (27;), με ακόμη μεγαλύτερες συνεισφορές από τις σημερινές, βαθαίνοντας το ρήγμα ανισότητας των «βασικών παικτών» μεταξύ Βορρά και Νότου, θα αποβεί ενδεχομένως πολιτικά ολέθριο, τόσο για τις χώρες του Νότου, όσο και για τα νεοεισαχθέντα μέλη

–              Καθώς η Γαλλία πλήττεται από την τρομοκρατία, την οικονομική στασιμότητα και το δεξιό λαϊκισμό και εθνικισμό, το Brexit θα ενίσχυε την ήδη εξέχουσα πολιτική και οικονομική θέση της Γερμανίας στην ΕΕ. Κάτι όχι απαραίτητα θετικό για το Βερολίνο, για το οποίο η ηγεσία της Ευρώπης αποτελεί έναν ρόλο στον οποίο η Γερμανία, από την επανένωσή της, προσπαθεί ακόμα να «αποδαιμονοποιήσει». Επιπλέον, παρά την έκδηλη απογοήτευσή της για την απρόθυμη βρετανική στάση απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η Γερμανία –όπως και η Ολλανδία, η Σουηδία- θα προτιμούσαν την ΕΕ με την πολιτική ισορροπία που προσφέρει η Βρετανία.

–              Ένα ενδεχόμενο Brexit θα αποδείκνυε, για πρώτη φορά στη μεταπολεμική περίοδο, πως η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν μπορεί ρεαλιστικά να προχωρήσει, τονώνοντας τις αντιευρωπαϊκές δυνάμεις σε όλη την Ευρώπη και αυξάνοντας σε κάποιες περιοχές τις εθνικιστικές-αποσχιστικές πιέσεις που έχουν ήδη διαφανεί, σε χώρες όπως η Ουγγαρία

–              Αξίζει επίσης να σημειωθεί, ότι σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση, το 53% των Γάλλων ψηφοφόρων επιθυμούν ένα δημοψήφισμα για τη συμμετοχή ή μη στην ενωμένη Ευρώπη. Χρήσιμο είναι στην περίπτωση αυτή να υπενθυμίσουμε ότι η Γαλλία, αν και ιδρυτικό μέλος της ένωσης, απέρριψε την προτεινόμενη ευρωπαϊκή συνταγματική συνθήκη με δημοψήφισμα το 2005, αποδεικνύοντας ότι η κοινή γνώμη και οι ψηφοφόροι έχουν σε κάποιες περιπτώσεις μια διαφορετική αντίληψη της «ευρωπαϊκής ταυτότητας»

–              Με την ΕΕ να εστιάζει επί του παρόντος την προσοχή της στην προσφυγική κρίση, την ελληνική συμμετοχή στην ευρωζώνη και τις εντάσεις στις σχέσεις ΕΕ και Ρωσίας, μια ενδεχόμενη έξοδος θα έριχνε λάδι στη φωτιά των αποσχιστικών τάσεων και σε άλλες χώρες, όπως η Καταλονία, διακινδυνεύοντας ενδεχομένως να αποσταθεροποιήσει και την «ευαίσθητη» ειρήνευση στη Βόρεια Ιρλανδία από το 1998, με την αναβίωση του ριζοσπαστικού εθνικιστικού «ονείρου» της ιρλανδικής επανένωσης, με τη Σκωτία να έχει ήδη δηλώσει ότι θα προχωρήσει σε δεύτερο δημοψηφισμα ενώ χώρες όπως η Ελλάδα, ακολουθώντας το «Βρετανικό παράδειγμα», θα έμπαιναν ενδεχομένως στον πειρασμό και τον οδυνηρό πειραματισμό, με τη ρητορική επαναφοράς του εθνικού νομίσματος να κερδίζει έδαφος…

Τα δραματικά γεγονότα της 16ης Ιουνίου παρόλα αυτά, φαίνεται να αποτελούν καθοριστική παράμετρο στην επιλογή του μέσου Βρετανού ψηφοφόρου και του εκλογικού σώματος στη Βρετανία, στα χέρια του οποίου βρίσκεται πρακτικά στο τέλος της μέρας και η καθοριστική επιλογή, είτε της θεωρίας του χάους, είτε της συνέχειας του δημοκρατικού Δυτικού κόσμου, όπως τον ξέραμε μέχρι σήμερα.

PEACE & SECURITY

Βία στα χρόνια της εικόνας και των fake news

Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται

Published

on

By

Παραπληροφόρηση, χειραγώγηση της κοινής γνώμης, λαϊκισμός. Το δημοψήφισμα στην Καταλονία προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα- συμπάθειας και οργής, σε μια κοινωνία που καταναλώνει άκριτα εικόνες και παρά την άγνοιά της, προχωρά σε εύκολα συμπεράσματα. Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Η διεθνολόγος, κυρία Δέσποινα Πρίνια , μίλησε στο Modern Diplomacy για τα πρόσφατα γεγονότα.

Στη διάρκεια του Καταλονικού Δημοψηφίσματος εικόνες βίας έκαναν το γύρο του διαδικτύου που πάγωσαν την Ευρώπη. Σαν διεθνολόγος με ειδικότητα στην πολιτιστική διπλωματία εσείς πως θα το ερμηνεύατε; Βιώνει η Ευρώπη μια διάσπαση;

Ευχαριστώ για την ερώτηση. Το θέμα της Καταλονίας είναι μια περίπλοκη εξίσωση με πολλά επίπεδα. Καταρχήν σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε με παρόμοια αποσχιστικά ή αυτονομιστικά κινήματα στην Ευρώπη, όπως π.χ. το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Σκωτίας. Όταν εξετάζουμε τόσο σοβαρά και βίαια γεγονότα, έχουμε καταρχήν πάντα στο μυαλό μας τη θεσμική ή μη νομιμοποίησή τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση τόσο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος όσο και το δημοψήφισμα καθεαυτό δεν είχαν τη νομιμοποίηση από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο λοιπόν δεν υπάρχει καταρχήν πολιτική νομιμοποίηση. Η ιστορία της Ενωμένης Ευρώπης και η Ένωση ας θυμίσουμε ότι ξεκίνησε μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο καταρχήν ως ένωση δυνάμεων της καθημαγμένης από το φασισμό Ευρώπης, με στόχο να μην ξαναζήσει ποτέ ξανά το φόβο της βίας, της απολυταρχίας  και ενός παράλογου πολέμου. Η Ένωση λοιπόν ξεκίνησε καταρχήν ως διπλωματική ένωση, για να εξελιχθεί στη συνέχεια ως οικονομική και εμπορική συμμαχία της Ενωμένης Ευρώπης. Οπως και στο Δημοψήφισμα της Σκωτίας προ Brexit, στην Ισπανία της οικονομικής κρίσης, μια περιοχή που συγκεντρώνει το 30/100 των παραγωγικών πηγών της χώρας (όπως και η Σκωτία) είναι όπως αντιλαμβάνεστε και Ευρωπαϊκή υπόθεση.

Το δεύτερο επίπεδο είναι το κομμάτι της βίας και μάλιστα σε μια ταραγμένη για την Ευρώπη στιγμή, όπου οι τρομοκρατικές επιθέσεις και τα χτυπήματα κατά πολιτών της Ευρώπης έχουν διαταράξει ότι νομίζαμε πως γνωρίζουμε για την ασφάλεια. Οι προτεραιότητες είναι σαφώς διαφορετικές και επικίνδυνα  εθνικιστικά κινήματα βρίσκουν πολιτικό έδαφος, ενώ το τέλος της μέρας βρίσκει την Ευρώπη πιο διαιρεμένη από ποτέ. Η βία δημιουργεί βία και είναι πλέον σαφής η ανάγκη μιας κοινής πολιτικής άμυνας της Ευρώπης. Μια δύσκολη εξίσωση, όπως ίσως παρατηρήσατε στις πρόσφατες Γερμανικές εκλογές αλλά και στη μετά Brexit εποχή στη Βρετανία. Τα γεγονότα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. Όλα αυτά συνδέονται όπως αντιλαμβάνεστε.

Σαν σημειολόγος των γεγονότων, δώστε μου τη δική σας εκδοχή για την «εικόνα» αυτή

Στην εποχή της πληροφορίας και της εικόνας, όπου perception is reality, βιώνουμε δυστυχώς και τον πολιτικό λόγο και την εικόνα στην εποχή του Post truth. Αυτό που συνηθίσαμε να λέμε fake news. Αυτό είναι μια virtual βία, που καταλήγει πραγματική, αφού είναι μερικές φορές κατασκευασμένη από ψευδείς και «χειραγωγημένες» εικόνες. Δυστυχώς το ζούμε και στη χώρα μας τα τελευταία δύο χρόνια, με στόχο τη χειραγώγηση τόσο της κοινής γνώμης όσο και της ενημέρωσης. Αυτό είναι ένα πολύ επικίνδυνο σύνδρομο, που αγγίζει συνταγματικές ελευθερίες και Ευρωπαϊκά κεκτημένα. Προτού λοιπόν βιαστεί να βγάλει κανείς βιαστικά συμπεράσματα, ας αναζητήσει την αλήθεια των στοιχείων στις ειδήσεις. Στην περίπτωση της Καταλονίας για παράδειγμα, στις συγκρούσεις μεταξύ ΜΑΤ και υποστηρικτών της ανεξαρτησίας μερικές σκηνές βίας που κυκλοφόρησαν ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα τις τελευταίες μέρες είναι «χειραγωγημένες» εικόνες που έχουν υποστεί επεξεργασία λόγου είτε είναι ετεροχρονισμένες…
Για παράδειγμα, ένα βίντεο που μοιράστηκε χιλιάδες φορές στο Twitter δείχνει ότι η αστυνομία επιτέθηκε σε πολλά άτομα στο δρόμο, συμπεριλαμβανομένου ενός νεαρού άνδρα και μιας νεαρής γυναίκας. Οι εικόνες αυτές δεν έχουν καμία σχέση με την ψηφοφορία που διεξήχθη την Κυριακή 1 Οκτωβρίου 2017. Στην πραγματικότητα χρονολογούνται από τις 14 Νοεμβρίου 2012, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης κατά της λιτότητας στην Ταραγόνα (Καταλονία), όπου οι συμμετέχοντες απωθήθηκαν από την περιφερειακή αστυνομία της Καταλονίας.

Στην πολιτιστική διπλωματία, τα soft politics που τα τελευταία χρόνια εκτός από τη συντήρηση των σχέσεων εξωτερικής πολιτικής αλλά και τη συντήρηση αυτού που ονομάζουμε «παγκόσμιο διάλογο», τείνουν να αντικαταστήσουν μέρος της άσκησης γεωπολιτικής, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις αντίστοιχης ιστορικής «σημειολογίας».

Αν δίπλα σ’ αυτή την εικόνα των σημερινών ταραχών, προσθέσω για παράδειγμα την εικόνα από πίνακα του 1300, που απεικονίζει τις αγριότητες των Καταλονών στα Ελληνικά και Βυζαντινά εδάφη, που δημιούργησαν το υπέδαφος για την Τουρκική κατοχή, ενδεχομένως η αντίληψή σας ή ο βαθμός συμπάθειάς σας για την Καταλονία ν’ αλλάξει ιστορικά. Αν αντίστοιχα σας αναφέρω ότι η σημερινή πολιτική ηγεσία της περιοχής της Καταλανίας με πρωτοβουλία του Κάρλες Ντουάρτε επέδειξε αυξημένη πολιτισμική ανθρωπιστική και ιστορική ευαισθησία, χρηματοδοτώντας το 2004 την αναστήλωση της Μονής Βατοπαιδίου προσδοκώντας με αυτή την χειρονομία να εξιλεωθεί 700 χρόνια μετά για τις ανήκουστες καταστροφές που προκάλεσαν στον Ελλαδικό χώρο και στο Άγιο Όρος οι πρόγονοι τους, ενδεχομένως να σας δώσω άλλη μια γωνία των γεγονότων και να το δείτε αλλιώς.

Το ολίσθημα από το ρεαλισμό στο λαϊκισμό ή την επικίνδυνη προπαγάνδα είναι πια μια εικόνα δρόμος. Γι αυτό και ο τρόπος διαχείρισης της πληροφορίας και της εικόνας στην εποχή του διαδικτύου ενέχει κοινωνική και πολιτική ευθύνη και  πρέπει σε τέτοιες εποχές να είμαστε διπλά προσεκτικοί και υποψιασμένοι  όταν αναφερόμαστε σε κρίσιμα γεγονότα. Το μεγαλύτερο σοκ στις μέρες μας είναι η αλήθεια και η νηφαλιότητα μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας. Ίσως αυτά αποτελούν και τα πραγματικά υπερ-όπλα της γενιάς μας σε μια Ευρώπη που αλλάζει.

(*) Η Δέσποινα Πρίνια www.despinaprinia.com είναι Διεθνολόγος και Καθηγήτρια Πολιτιστικής Διπλωματίας του Κρατικού Πανεπιστημίου του Στρασβούργου και του SCG-Université de Strasbourg https://scg.edu.gr/diethneis-sxeseis/

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο νεομακαρθισμός και η επίθεση στη Συρία

Published

on

Σε μια περίεργη επίθεση με χημικά στη Συρία, βρίσκουν το θάνατο 72 άτομα, ανάμεσά τους και 11 παιδιά. Περισσότεροι από 550 άνθρωποι τραυματίζονται στην επίθεση. «Όμορφα μωρά σφαγιάστηκαν. Αυτό είναι απαράδεκτο» δηλώνει ο Τράμπ. Αμέσως ξεκινά μια επίθεση στη Συρία ως απάντηση ενάντια στο καθεστώς που χρησιμοποιεί χημικά όπλα. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της πυραυλικής επίθεσης; Εννέα πολίτες νεκροί και τέσσερα παιδιά. Ποιος θα λυπηθεί για αυτά τα παιδιά, ή τα συγκεκριμένα δεν ήταν «όμορφα»;

Πρώτα απ ‘όλα, πώς συμπέρανε ο Τράμπ ότι ο Άσαντ ήταν ο δράστης αυτής της χημικής επίθεσης; Μέχρι στιγμής δεν έχουν παρασχεθεί αποδείξεις ούτε στον αμερικανικό λαό ούτε στο Κογκρέσο. Ωστόσο, όλοι φαίνεται να είναι ευχαριστημένοι με την επίθεση του Τράμπ στη Συρία. Είναι πεπεισμένοι για την ενοχή του Άσαντ, παρά την έλλειψη αποδείξεων. Όσον αφορά την επίθεση, υπάρχουν τρία σενάρια:

Σενάριο 1

Ο Ασαντ δεν πραγματοποίησε την επίθεση. Δεν είχε κίνητρο για κάτι τέτοιο. Ο Άσαντ κέρδισε τον πόλεμο. Ανέκτησε πολλά εδάφη από τους αντάρτες και το κυριότερο, οι ΗΠΑ, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου δήλωναν πως η ανατροπή του Άσαντ δεν ήταν πλέον ο στόχος. Γιατί λοιπόν να ήθελε να διακινδυνεύσει τα πάντα διατάσσοντας μια επίθεση με χημικά όπλα;

Θα μπορούσε να είναι μια προβοκάτσια; Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, οι αντάρτες είχαν ήδη χρησιμοποιήσει Σαρίν κατά το παρελθόν. Είχαν κίνητρο για να διαπράξουν μια τέτοια επίθεση. Έχαναν τον πόλεμο. Για πρώτη φορά από τότε που άρχισε ο πόλεμος, Ρωσία και Αμερική είχαν συμφωνήσει και η παραμονή του Άσαντ ήταν αποδεκτή από αυτούς. Το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν μια προβοκάτσια και παράλληλα να ρίξουν την ευθύνη στον Άσαντ.

Σενάριο 2

Αυτό ήταν το πρώτο σενάριο. Ας δούμε τώρα το δεύτερο. Επειδή οι αντάρτες κατέχουν χημικά όπλα δεν σημαίνει ότι ο Άσαντ δεν θα μπορούσε να πραγματοποιήσει την επίθεση. Υπάρχουν αντιφάσεις στις δηλώσεις της Ρωσίας και του Ασαντ. Αρχικά, η Ρωσία ισχυρίστηκε πως η επιδρομή πραγματοποιήθηκε από συριακά αεροσκάφη, τα οποία έπληξαν αποθήκη χημικών που κατείχαν οι τρομοκράτες. Αργότερα ο Άσαντ υποστήριξε πως δεν υπήρξε καν τέτοια επίθεση και αμφέβαλλε αν το βίντεο ήταν γνήσιο.

Σενάριο 3

Αν και τα δύο σενάρια είναι ψευδή; Ίσως υπάρχει και ένα τρίτο. Αν κάποιος αξιωματικός του καθεστώτος Άσαντ δυσαρεστημένος με την κυβέρνηση, την Αμερική ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο, πραγματοποίησε την επίθεση χωρίς την έγκριση του Άσαντ; Σε αυτό το σενάριο, η άρνηση της επίθεσης είναι μονόδρομος, τόσο γιατί αυτό θα σήμαινε πως εξακολουθεί να κατέχει χημικά όπλα, όσο και την παραδοχή πως δεν ελέγχει πλέον τον στρατό του. Αξίζει να σημειωθεί η έντονη αντίδραση και άρνηση οποιασδήποτε ευθύνης για τη βομβιστική επίθεση στο Χαλέπι, σε αντίθεση με την κάπως χλιαρή άρνηση απέναντι στη χημική επίθεση.

Όλοι μιλάνε για τα κίνητρα του Άσαντ, αλλά κανείς δεν μιλάει για τα κίνητρα του Τράμπ. Η ευαισθητοποίηση από τις τρομακτικές εικόνες των θυμάτων να πεθαίνουν αργά και οδυνηρά μπορεί να είναι αλήθεια. Αναμφίβολα συγκλονίζουν κάθε ανθρώπινο όν, όμως ποτέ δεν θα μπορούσε να επιτεθεί σε μια ξένη χώρα με βάση μόνο αυτές τις εικόνες. Χωρίς μια ενδελεχή έρευνα από μια ανεξάρτητη Αρχή όπως ο ΟΗΕ ή ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW).

Είναι προφανές ότι υπάρχουν δύο κίνητρα. Με βάση τον παρορμητικό χαρακτήρα του προέδρου των ΗΠΑ και τις άμεσες απαντήσεις που συνηθίζει να δίνει σε κάθε δήλωση που θεωρεί προσβλητική, πεπεισμένος και από τα γεράκια στην Ουάσινγκτον για την ενοχή του Άσαντ. Θα ήταν σίγουρα προσβλητικό, λίγες μέρες μετά την έμμεση δήλωσή του περί παραμονής του Άσαντ στην εξουσία, να συμβαίνει μια τέτοια επίθεση.

Δεύτερον και εξίσου σημαντικό, ο Τράμπ ήταν αδύναμος. Οι ισχυρισμοί σχετικά με τις υποτιθέμενες σχέσεις μελών της προεκλογικής του καμπάνιας με τη Μόσχα, απασχολούν όλα τα ΜΜΕ. Ο Michael Flynn αναγκάστηκε να αποχωρήσει. Υπήρχαν ισχυρισμοί εναντίον του Jeff Sessions. Διεξήχθησαν έρευνες αριστερά, δεξιά και επικεντρώθηκαν στις εικαζόμενες συνδέσεις του Τράμπ με τη Ρωσία. Πώς θα μπορούσε να ξεφύγει από όλα αυτά; Χρησιμοποίησε τους βομβαρδισμούς της Συρίας για να αλλάξει την ατζέντα και αυτό φαίνεται πως είχε αποτέλεσμα.

Τι γίνεται με τον βομβαρδισμό στο Χαλέπι λίγες μέρες μετά τη χημική επίθεση; Περίπου 126 άνθρωποι σκοτώθηκαν, συμπεριλαμβανομένων 70 παιδιών. Αυτή η επίθεση, κατά πάσα πιθανότητα, πραγματοποιήθηκε από τους αντάρτες. Ήταν μια δειλή επίθεση, επειδή έγινε κατά τη διάρκεια της εξόδου των αμάχων. Περίπου 70 παιδιά πέθαναν. Ωστόσο, η Ιβανκα Τράμπ δεν είπε “Ω μπαμπά, είναι φρικτή επίθεση. Πρέπει να κάνεις κάτι!” Ο Ντόναλντ Τράμπ δεν έκανε δηλώσεις για τα όμορφα μωρά που πεθαίνουν. Ενώ όλα τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης εστίασαν στις πυραυλικές επιθέσεις του Τράμπ στη Συρία, σχεδόν κανείς δεν ανέφερε τη βομβιστική επίθεση κατά των αμάχων. Αυτό συνέβη επειδή οι αντάρτες είχαν την ευθύνη και όχι ο Άσαντ.

Είναι γεγονός πως το όραμα του Τράμπ ήταν να δει μια βελτίωση των αμερικανορωσικών σχέσεων, κάτι που θα ωφελούσε κυρίως τις ΗΠΑ. Δυστυχώς, δεν είχε το θάρρος να το εφαρμόσει.

Μέχρι να προκύψουν σαφή στοιχεία για τη χημική επίθεση, πρέπει να θυμηθούμε τι συμβαίνει στη Συρία: δεν είναι μια μάχη μεταξύ του καλού, του κακού και του άσχημου. Αυτό που συμβαίνει είναι ένας αγώνας μεταξύ του κακού, του χειρότερου (Αλ Κάιντα) και του σατανικού (DAESH) και δεν πρέπει με τίποτα να επικρατήσουν οι τελευταίοι «για μια χούφτα δολάρια».

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο Ερντογάν και οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας

ΓΙΩΡΓΟΣ Ξ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ

Published

on

H Toυρκία εγκαταλείπει μετά από σχεδόν έναν αιώνα το σύστημα διακυβέρνησης του Κεμάλ Ατατούρκ καθώς ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν πέτυχε μια οριακή νίκη στο δημοψήφισμα (51,3% υπέρ – 48,7% κατά) για τις προεδρικές υπερεξουσίες. Το αποτέλεσμά εμφάνισε μια χώρα έντονα διχασμένη και ανέδειξε τις ήδη υφιστάμενες πολιτικό – ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές διαφορές.

Η αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων εγείρει το ερώτημα αν και κατά πόσο οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας ενδέχεται να εξελιχθούν σε «αχίλλειος πτέρνα» του Ερντογάν. Η κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια πόλωση που θα κλιμακωθεί περαιτέρω από τις συνήθεις πρακτικές του Ερντογάν (ισλαμική- εθνικιστική ρητορική, εκφοβισμός, βία και δημιουργία εσωτερικών εχθρών).

Η πλειοψηφία των μεγάλων πόλεων της δυτικής Τουρκίας καθώς και τα Αδανα και η Αττάλεια ψήφισαν κατά του προεδρικού συστήματος ενώ οι πόλεις της Ανατολίας ψήφισαν υπέρ. Τις προεδρικές υπερεξουσίες απέρριψαν οι ψηφοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του φίλο-κουρδικού Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) καθώς και το μορφωμένο αστικό εκλογικό σώμα του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) που αγνόησε τις εντολές της ηγεσίας του.

Οι αλαζονικές πολιτικές του Ερντογάν στρέφουν εναντίον του και τη θρησκευόμενη νεανική μεσοαστική τάξη που αναπτύχθηκε υπό τη διακυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) αλλά παραμένει προσανατολισμένη προς την Ευρώπη. Δεν επιθυμεί να τεθεί κάτω ένα αυταρχικό σύστημα εξουσίας που θα της στερήσει τις ελευθερίες της. Ταυτόχρονα σοβαρότατο πρόβλημα αντιμετωπίζουν από τις εκτεταμένες διώξεις στον επιχειρηματικό κόσμο και οι αποκαλούμενες «Τίγρεις της Ανατολίας» που ευνοήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από την κυβέρνηση του AKP. Εκατοντάδες επιχειρηματίες έχουν φυλακιστεί με την κατηγορία της συνομωσίας και περίπου 800 εταιρείες συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κατασχεθεί.

Η κουρδική μειονότητα αποτελεί ένα άλλο «καυτό» πρόβλημα που εντάσσεται στο πλαίσιο των fault lines. Το κουρδικό πρόβλημα αν και βολεύει κατά περιόδους τον Ερντογάν (ισλαμιστική – εθνικιστική ρητορική ) εντούτοις μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη απειλή με τραγικές επιπτώσεις πάνω στην τουρκική επικράτεια. Η δράση του PKK συνδέεται άμεσα και με τους σύριους Κούρδους που έχουν στόχο να δημιουργήσουν μια αυτόνομη περιοχή μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας φοβάται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίσθημα των τούρκων Κούρδων για απόσχιση και δημιουργία ενός δικού τους κρατιδίου. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ουάσιγκτον και Μόσχας, σε τι τους είναι και πόσο θα τους είναι χρήσιμος ο Ερντογάν και το πως χειρίζονται το κουρδικό πρόβλημα ως μοχλό πίεσης.

Η φίμωση και ο έλεγχος διάφορων ΜΜΕ τονίζει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φίλο-ερντογανικών και αντιφρονούντων διανοούμενων και δημοσιογράφων. Οι φυλακίσεις και ο εκφοβισμός εκατοντάδων δημοσιογράφων έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και από ευρωπαίους αξιωματούχους. Η ελεύθερη και ερευνητική δημοσιογραφία καταργείται αν οι αποκαλύψεις και το ρεπορτάζ δεν συμφωνούν με την ιδεολογία και την πολιτική του Ερντογάν.

Οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο έντονες από τον αυταρχισμό του πρόεδρου Ερντογάν ο οποίος απόκτησε πλέον τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και δείχνει να θέλει να γίνει «πατέρας» μόνων των «δικών του παιδιών». Η ευημερία των πολιτών έσβηνε κάπως τις fault lines και δεν τις άφηνε να γίνουν έντονες αλλά η κατάσταση είναι πλέον διαφορετική. Ενδέχεται να είναι αυτές που θα καθορίσουν και το μέλλον του Ερντογάν αν η τουρκική οικονομία δεν παρουσιαστεί ανθεκτική στην πτωτική πορεία που τη χαρακτηρίζει. Ο Ερντογάν έπεσε θύμα της δημογραφικής αλλαγής που ο ίδιος προώθησε. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες εκατομμύρια τούρκοι πολίτες μετακόμισαν από την ύπαιθρο στις πόλεις και επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη.

Continue Reading

Trending

Copyright © 2017 PRESSCODE