close
GEO+POLITICS

Οι προκλήσεις της εξωτερικής πολιτικής του Ιράν

Η εξωτερική πολιτική του Ιράν συνεχίζει να οδηγείται από μια σειρά πολύπλοκων και πολλές φορές επικαλυπτόμενων και αντιφατικών παραγόντων, που περιλαμβάνουν ιδεολογικές επιδιώξεις, την αντίληψη των απειλών που προέρχονται από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, την εθνική ταυτότητα, και την πίστη στο ιστορικό δικαίωμα τους στην περιφερειακή ηγεμονία.

Αυτές οι πολιτικές είναι εδραιωμένες από τις διάφορες φατρίες μέσα στην ιρανική πολιτική ελίτ, που αποτελείται από την ηγεσία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, της Ισλαμικής Επαναστατικής Φρουράς, του Πρόεδρου Ρουχανί, και άλλων προσωπικοτήτων του μεταρρυθμιστικού κινήματος.

Τα στρατηγικά συμφέροντα του Ιράν, υπαγόρευσαν μια σειρά από δράσεις της εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή, όπως η χρηματοδότηση ομάδων όπως η Χεζμπολά, ισλαμικά εκπαιδευτικά κέντρα και σημαντικές διπλωματικές κινήσεις σε όλο τον κόσμο. Οι μέθοδοι εφαρμογής και το στρατηγικό σκεπτικό πίσω από αυτές τις πολιτικές έχουν αποτελέσει πηγή εντάσεων με πολλές χώρες και ουσιαστικά προκάλεσαν τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράν.

Για τις χώρες της περιοχής, η επιδίωξη του Ιράν για την απόκτηση της περιφερειακής ηγεμονίας, έχει οδηγήσει σε πολλές εντάσεις με κυρίαρχη αυτή με την Σαουδική Αραβία, η οποία κατηγορεί το Ιράν ότι προσπαθεί να διαδώσει την θρησκευτική του ιδεολογία, προκειμένου να γίνει ο ηγέτης του μουσουλμανικού κόσμου. Το Ιράν από την πλευρά του υποστηρίζει ότι η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να επιβάλει το σουνιτικό Ισλάμ και να υποτάξει τους Σιιτικούς πληθυσμούς. Αυτό έχει οδηγήσει και τις δυο χώρες να λάβουν ιδιαίτερα σκληροπυρηνικές θέσεις, η μια έναντι της άλλης και έχει οδηγήσει σε μια σειρά από πολέμους «δια αντιπροσώπων».

Η πολιτική του Ιράν της υποστήριξης ομάδων όπως η Χεζμπολά στο Λίβανο και οι Χούτις στην Υεμένη, στρατιωτικά και οικονομικά, αποτελεί μια πάγια ανησυχία για τις χώρες της περιοχής, αλλά και γενικότερα. Το Ιράν δεν έχει υποστηρίξει μόνο σιιτικές ομάδες, αλλά και αυτές που εξυπηρετούν σταρτηγικά της συμφέροντα όπως η Χαμάς στην αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ. Επί του παρόντος, αυτές οι πολιτικές αποδίδουν, καθώς στις περισσότερες περιοχές όπως στη Συρία, το Ιράκ, το Λίβανο, και την Υεμένη έχει το στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η προσπάθεια του Ιράν να ανακτήσει τη θέση του στην παγκόσμια κοινότητα, περνάει μέσα από την πυρηνική συμφωνία και την επακόλουθη άρση ή χαλάρωση των διεθνών κυρώσεων, που θα βελτιώσουν θεαματικά την οικονομία του Ιράν. Εάν τηρήσει τους όρους της συμφωνίας, θα βελτιωθεί το κύρος του και θα επανακτήσει τη διεθνή εμπιστοσύνη για τη βελτίωση των διεθνών του σχέσεων.

Αυτός είναι ένας τομέας που το Ιράν θα πρέπει να επικεντρωθεί. Εάν οι ηγέτες του είναι σε θέση να βελτιώσουν τις σχέσεις με τη Δύση, τότε θα μειωθούν οι φόβοι για μια ένοπλη σύγκρουση και θα επιτρέψει νέες επωφελείς συνεργασίες. Ένας άλλος τομέας που το Ιράν θα μπορούσε να βελτιώσει είναι στην ανάπτυξη κοινών ενεργειακών επιχειρήσεων στην περιοχή της Κασπίας. Με την ενίσχυση των σχέσεών της με τη Ρωσία, θα μπορούσε δυνητικά να αξιοποιήσει αυτή τη σχέση και να προχωρήσει σε συνεργασίες στην περιοχή, με τον τρόπο με τον οποίο Κίνα και Ιαπωνία έχουν κινηθεί.

Το Ιράν και η Σαουδική Αραβία θα πρέπει να επιδιώξουν τρόπους που θα μειώσουν την δυσπιστία, με ένα πιθανό σημείο προσέγγισης την Υεμένη, η οποία δεν έχει κάποια στρατηγική αξία για το Ιράν, εκτός του ότι είναι ένας ευκαιριακός στόχος για να δημιουργήσουν χάος στην περιοχή και να απειλήσουν την ηγεμονία των σουνιτών. Η απεμπλοκή του θα απομάκρυνε τους φόβους των χωρών του Κόλπου και θα ήταν μια καλή αρχή για την εξομάλυνση των σχέσεών τους.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει ο φόβος των σουνιτικών χωρών, πως το Ιράν θα συνεχίσει να υποστηρίζει σιιτικές ομάδες με σκοπό την πρόκληση εξεγέρσεων. Πολλά από αυτά τα ζητήματα μπορούν να επιλυθούν μόνο με το πέρασμα του χρόνου, όταν ασφαλώς υπάρξουν ενδείξεις μιας νέας εμπιστοσύνης. Δεδομένης της δομής της Ιρανικής ηγεσίας, η οποία είναι προσανατολισμένη προς τη διασφάλιση του κυρίαρχου status quo και όχι προς τις μεγάλες αλλαγές, η στροφή θα είναι αργή.

Εάν το Ιράν μπορούσε να εφαρμόσει αυτές τις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξωτερική του πολιτική σε όλο τον κόσμο, θα μπορούσε να είναι στο δρόμο προς την οικοδόμηση της εμπιστοσύνης που απαιτείται από την παγκόσμια κοινότητα, για να αποδεχθεί το Ιράν ως πλήρες και παραγωγικό μέλος. Ο κόσμος πρέπει να πιστέψει ότι το Ιράν είναι μια χώρα που είναι πρόθυμη να συμμορφωθεί με τις διεθνείς συμφωνίες και δεν αποτελεί απειλή για τις άλλες χώρες στην περιοχή και πέραν αυτής. Αλλά αυτό εξαρτάται τόσο από το Ιράν, όσο και από τους γείτονές του στον Κόλπο, αν αποδεχθούν πως οι διαχρονικές πολιτικές τους είναι εξίσου υπεύθυνες για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η περιοχή. Πρέπει να συνεργαστούν κάνοντας τις αναγκαίες υποχωρήσεις, ώστε να εξασφαλιστεί ότι μια διαρκής ειρήνη είναι εφικτή. Σε αντίθετη περίπτωση, όλος ο κόσμος θα πρέπει να θυμάται ότι το «στάτους κβο» τελικά μεταφράζεται απλά σε περισσότερες συγκρούσεις, μεγαλύτερη δυσπιστία και περισσότερη δυστυχία.

Tags : ΓεωπολιτικήΔιπλωματίαΙράνΟικονομίαΣαουδική Αραβίαυεμενη
Stephen Sarty

The author Stephen Sarty