Loading Posts...

Η διεθνής τάξη μοιάζει με τον Dr. Who της ομώνυμης τηλεοπτικής σειράς φαντασίας -περιοδικά καταστρέφεται, μόνο για να επανεμφανιστεί με μια τροποποιημένη μορφή. Ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά διατηρούνται. Ο Θουκυδίδης υποστήριξε ότι οι πολιτικοί παράγοντες υποκινούνται από το φόβο, την τιμή και το συμφέρον -αυτή παραμένει η κυρίαρχη αρχή της διεθνούς πολιτικής.

Εκτός και αν η ανθρώπινη φύση μεταβληθεί θεμελιωδώς, αυτό θα ισχύει και στο μέλλον, όπως και πριν από 2.500 χρόνια. Ωστόσο, άλλα συστημικά χαρακτηριστικά είναι εύπλαστα και έτσι η η δομή της νέας τάξης μπορεί να διαφέρει ριζικά από την προηγούμενη.

Στον εικοστό αιώνα, η διεθνής τάξη καταστράφηκε δύο φορές, την πρώτη φορά, κυρίως μέσω της εφαρμογής της οργανωμένης βίας σε μια γιγάντια κλίμακα. Τα γεγονότα του 1914-1945 μετέτρεψαν ένα σύστημα από πολλές μεγάλες δυνάμεις που αγωνίζονταν για την περιφερειακή και την παγκόσμια επιρροή, σε ένα δίπολο δυο υπερδυνάμεων. Ορισμένες από τις πρώην μεγάλες δυνάμεις (Γαλλία, Γερμανία, Μεγάλη Βρετανία και Ιαπωνία) έγιναν οι μικροί εταίροι σε νέες συμμαχικές δομές υπό την αμερικανική ηγεσία. Τη δεκαετία του 1960, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας προσπάθησε, κυρίως μέσω της επιθετικής διασποράς της μαοϊκής ιδεολογίας, να γίνει ένας τρίτος “πόλος” στην παγκόσμια πολιτική. Ωστόσο, δεν είχε τους οικονομικούς και στρατιωτικούς πόρους που απαιτούνταν για την εξασφάλιση διατηρήσιμης παγκόσμιας επιρροής. Έτσι, ακόμη και η Κίνα τελικά αγκάλιασε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ένα ντε φάκτο σύμμαχο.

Η δεύτερη αναδιοργάνωση της παγκόσμιας τάξης, έγινε ευτυχώς χωρίς βία. Η διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, και στη συνέχεια η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, άφησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ένα μοναχικό κολοσσό να δεσπόζει σε ένα μονοπολικό διεθνές σύστημα. Η νεοσυσταθείσα Ρωσική Ομοσπονδία ήταν σε μια περίοδο οικονομικού και κοινωνικού χάους, ενώ η Κίνα και κυρίως η Ινδία ήταν ακόμα στα πρώτα στάδια της μετάβασης από την απόλυτη φτώχεια στην ευημερία. Παρά το γεγονός ότι πολλοί Αμερικανοί αναλυτές προέβλεπαν την μακροημέρευση του μονοπολικού κόσμου, το τέλος του είχε ήδη φανεί στον ορίζοντα.

Η μονοπολικότητα ήταν ανεκτή για ένα μικρό χρονικό διάστημα ακόμη και για το Πεκίνο και τη Μόσχα, επειδή και οι δύο υπέθεταν (σωστά) ότι η Ουάσινγκτον θα είναι προσεκτική στην προσπάθεια να τους επιβληθεί. Έτσι, η αμερικανική παγκόσμια ηγεμονία ήταν ενοχλητική, αλλά δεν αποτελούσε απειλή για την επιβίωσή τους ως ανεξάρτητοι φορείς. Μετά την οικονομική άνοδο της Κίνας και την σταθεροποίηση της Ρωσίας υπό την ηγεσία του Πούτιν, η στάση τους έγινε πιο δυναμική και εμφανίζονταν πιο πρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πράγματι, κατά την τελευταία δεκαετία, η Ρωσία έχει διεξάγει δύο περιορισμένους πολέμους εναντίον αδύναμων γειτόνων με δυτικά προσανατολισμένες κυβερνήσεις -και στις δύο περιπτώσεις αποτελεσματικά, προκαλώντας την Ουάσινγκτον να στηρίξει τους φίλους της. Και στις δυο περιπτώσεις, η αμερικανική απάντηση θα μπορούσε γενναιόδωρα να περιγραφεί ως συγκρατημένη. Ο κόσμος δεν μοιάζει πλέον μονοπολικός, ειδικά για τους κατοίκους της Τιφλίδας ή του Κιέβου.

Η αργή φθορά της μονοπολικότητας δεν σημαίνει την παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών. Πράγματι, είναι πιθανό μέχρι τα μέσα του αιώνα να εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη ανεξάρτητη δύναμη. Για να ασκήσει όμως αποτελεσματική επιρροή, θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μια στρατιωτικο-διπλωματική δυναμική πολύ πιο πολύπλοκη και ευμετάβλητη από εκείνη του Ψυχρού Πολέμου. Ενώ η Κίνα και η Ρωσία έχουν αναδειχθεί ως αντίπαλοι των Ηνωμένων Πολιτειών, ακόμα και σύμμαχοι όπως η Ιαπωνία μεταβάλλουν την πολιτική τους, υποβαθμίζοντας τον ρόλο της Ουάσιγκτον.

Καθώς ωριμάζει αυτό το νέο πολυπολικό σύστημα, θα μοιάζει όλο και περισσότερο με τον κόσμο του 1914 σε ορισμένα σημεία. Η θεμελιώδης διαφορά είναι ότι η φυσική και πολιτισμική γεωγραφία της παλιάς πολυπολικότητας ήταν ευρωκεντρική. Το αναδυόμενο πολυπολικό σύστημα, θα επικεντρώνεται φυσικά στην γιγάντια μετα-περιφέρεια που θα μπορούσε να ονομαστεί Ανατολική Ευρασία: η Ασία, ο Ειρηνικός, η Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, καθώς και η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, και το μεγαλύτερο μέρος του ασιατικού τμήματος της Ρωσίας.

Στο σημείο αυτό, μπορούμε επίσης να διακρίνουμε δύο άλλες μεγάλες υποψήφιες δυνάμεις εκτός της νέας μετα-περιφέρειας: Η μία είναι η Βραζιλία, η οποία επιθυμεί ένα μεγαλύτερο ρόλο σε παγκόσμιο επίπεδο. Ωστόσο, δεν φαίνεται ακόμα να έχει σαφή αντίληψη του ποιος θα είναι αυτός ο ρόλος, ενώ δεν φαίνεται να έχουν αποδεχτεί το γεγονός ότι οι πραγματικά μεγάλες δυνάμεις πρέπει να διατηρούν και να είναι πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν, μεγάλους και ακριβούς στρατούς. Η άλλη είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει σαφώς τις προϋποθέσεις για να γίνει μια μεγάλη δύναμη. Ωστόσο, εάν τα κράτη μέλη της ΕΕ δεν παραχωρήσουν πλήρως το δικαίωμα λήψης αποφάσεων στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής και άμυνας στις Βρυξέλλες (μια προοπτική που φαινόταν πιο πιθανή πριν από είκοσι χρόνια από ό, τι σήμερα), η ΕΕ δεν θα είναι ποτέ μια ισχυρή δύναμη στη διαμόρφωση του διεθνούς περιβάλλοντος ασφαλείας.

Οι μεγάλες δυνάμεις που βρίσκονται γεωγραφικά στην Ανατολική Ευρασία κατά πάσα πιθανότητα θα είναι η Κίνα, η Ινδία και η ανεξάρτητη από την αμερικανική καθοδήγηση Ιαπωνία. (Η Ρωσία είναι μια μοναδική περίπτωση, καθώς ένα μεγάλο μέρος του εδάφους της βρίσκεται στην ανατολική Ευρασία, αλλά το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού της είναι μέχρι τα Ουράλια). Το «οικοσύστημα» της πολιτικής εξουσίας στην Ανατολική Ευρασία θα είναι πλούσιο, με μεσαίες δυνάμεις, όπως η Νότια Κορέα, η Ταϊβάν, το Βιετνάμ, η Αυστραλία και η Ινδονησία η οποία θα είναι πιθανή υποψήφια μεγάλη δύναμη σε μερικές δεκαετίες.

Αυτά τα κράτη που είναι σήμερα σύμμαχοι των ΗΠΑ, κατά πάσα πιθανότητα θα παραμείνουν, αλλά είναι απίθανο να δημιουργηθεί ένα ασιατικό ΝΑΤΟ υπό αμερικανική ηγεσία για την αντιμετώπιση της Κίνας. Από την οπτική των γειτόνων της, η Κίνα είναι ανησυχητικά ισχυρή. Ωστόσο, η Ανατολική Ευρασία δεν είναι η βομβαρδισμένη Ευρώπη στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Ο φόβος της Κίνας δεν σημαίνει την παράδοση της ανεξαρτησίας της εξωτερικής τους πολιτικής και τη μετατροπή τους σε νέους μικρούς εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η σύγκριση με το 1914 θέτει πάντα το ερώτημα αν ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος είναι προ των πυλών. Είναι αδύνατο να δοθεί μια συγκεκριμένη απάντηση στο ερώτημα, αλλά η ανησυχία είναι δικαιολογημένη. Πολλοί ισχυρίζονται πως η εποχή των μεγάλων πολεμικών αναμετρήσεων έχει τελειώσει στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, αλλά αυτό δεν είναι απόλυτο. Τα εβδομήντα χρόνια χωρίς μια σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων είναι πρωτοφανής, όμως στην τρέχουσα μονοπολική περίοδο, καμία μεγάλη χώρα δεν θα τολμούσε να πολεμήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε ένα δυναμικό πολυπολικό περιβάλλον, πολλά κράτη θα έχουν μια ευκαιρία, ακόμη και για γεγονότα σχετικά ήσσονος σημασίας. Μην ξεχνάμε πως ο καταλύτης για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν μια δολοφονία που οδήγησε σε αντιπαράθεση μια μικρή δύναμη και μια εξαθλιωμένη Αυστριακή Αυτοκρατορία.

Υπάρχει η ελπίδα πως ο νέος πολυπολικός κόσμος θα αναπτυχθεί με έναν υγιή τρόπο, με διακρατικό ανταγωνισμό που θα μπορεί να διαχειριστεί και να αποτρέπει δυνητικά βίαιες συγκρούσεις. Όμως για να συμβεί αυτό, θα πρέπει πρώτα να αναγνωριστεί η ανάδυση της πολυπολικότητας και οι χώρες να είναι έτοιμες να λειτουργήσουν σε ένα σύνθετο στρατηγικό περιβάλλον -αρκετά διαφορετικό από το μάλλον απλό μονοπολικό και διπολικό του πρόσφατου παρελθόντος.

Εάν τα κράτη ανταποκριθούν σε αυτή την πρόκληση, η ανθρωπότητα, ίσως για πρώτη φορά, θα ζήσει μια διεθνή τάξη στην οποία η πολεμική σύγκρουση μεγάλων δυνάμεων δεν θα αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό του διεθνούς συστήματος. Στο παρελθόν, σίγουρα ήταν: η ειρήνη μπορεί να επικρατούσε για ένα διάστημα, αλλά αυτή η περίοδος ήταν απλά μια ευκαιρία ανασυγκρότησης και προετοιμασίας για την επόμενη βίαιη σύγκρουση για την κυριαρχία. Οι κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές που έχουν επέλθει στις δεκαετίες που ακολούθησαν μετά τον τελευταίο πόλεμο, ιδιαίτερα την διάδοση των πυρηνικών όπλων σε έναν αυξανόμενο αριθμό κρατών (μια διαδικασία που αναμένεται να συνεχιστεί και στο μέλλον) – ίσως αποτελέσουν τελικά την αιτία για την αποφυγή μιας μεγάλης πολεμικής σύγκρουσης. Αν αυτό συμβεί, θα πρόκειται για την πιο σημαντική αλλαγή στον ουσιώδη χαρακτήρα των διεθνών σχέσεων από την ίδια την εμφάνιση των κρατών στην καταχνιά της προϊστορίας.

Dr. C.Dale Walton

The author didnt add any Information to his profile yet