Ιράν: Οικονομικός παράγοντας ή θρησκευτικός ηγεμόνας;

Καθώς πλησιάζει η ώρα της συμφωνίας με το Ιράν, πολλοί εκφράζουν την ανησυχία τους για τις συνέπειες που μπορεί να προκύψουν για την περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα, σε περίπτωση που η Ισλαμική Δημοκρατία σχεδιάζει να εξάγει περισσότερα από το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριο -την Ισλαμική Επαναστατική ιδεολογία του, για παράδειγμα.

Ενώ δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το Ιράν – μια χώρα που συχνά κατηγορείται ότι φιλοδοξεί να παίξει ένα ηγεμονικό ρόλο στη Μέση Ανατολή, εξαπλώνοντας την ιδεολογία του- θα έχει μεγαλύτερη επιρροή στο Σουνιτικό Αζερμπαϊτζάν και τα πέντε κράτη της Κεντρικής Ασίας (επίσης Σουνιτικά κατά πλειοψηφία), δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως αυτή η επιρροή θα είναι περισσότερο από οικονομική. Στις κυβερνήσεις αυτών των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών βρίσκονται πρώην υψηλόβαθμα στελέχη του κομμουνιστικού κόμματος που δεν βλέπουν με καλό μάτι την ιδέα του θεοκρατικού καθεστώτος.

Για αυτά τα κράτη, που είναι ανεξάρτητα εδώ και σχεδόν 25 χρόνια, υπάρχουν μεγάλες ευκαιρίες που μπορεί να προκύψουν από τις νέες εμπορικές εξελίξεις στην περιοχή. Καθώς οι συνομιλίες για την ανάπλαση του αρχαίου Δρόμου του Μεταξιού συνεχίζονται, η προοπτική της επιστροφής του Ιράν «στο παιχνίδι» απαλλαγμένο από τις κυρώσεις, είναι ο διακαής πόθος αυτών των χωρών. Η νότια διαδρομή μέσω του Ιράν θα αλλάξει ουσιαστικά τη δυναμική του εμπορίου, δίνοντας στις πέντε χώρες της Κεντρικής Ασίας μεγαλύτερη επιρροή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τις γειτονικές υπερδυνάμεις και θα τους επιτρέψει να μειώσουν την εξάρτησή τους από αυτές, δηλαδή τη Ρωσία στο βορρά και την Κίνα στα ανατολικά.

Η διαδρομή μέσω του Ιράν είναι επίσης σημαντική για την αποστολή πετρελαίου και φυσικού αερίου της Κεντρικής Ασίας προς την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να μειώσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο και αναζητά εναλλακτικούς προμηθευτές. Ο «Νότιος Διάδρομος» που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κασπία θα είναι ένα εξαιρετικό πλεονέκτημα, ωστόσο αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Για τον Ιρανικό λαό που έχει υποστεί για χρόνια τις επιπτώσεις των διεθνών κυρώσεων και έχει πλήξει σοβαρά την οικονομία του Ιράν, μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα είναι ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη. Ανάπτυξη της οικονομίας, περισσότερες θέσεις εργασίας που θα οδηγήσουν σε υψηλότερο βιοτικό επίπεδο. Όμως είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η Επαναστατική Φρουρά έχει προσπαθήσει επανειλημμένα να υποσκάψει τις συνομιλίες, προκαλώντας σκόπιμα τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ο πρώην πρόεδρος του Ιράν Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ επέμενε ότι το Ιράν δεν θα σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και ότι η Δύση δεν είχε καμία δουλειά να παρεμβαίνει στις υποθέσεις τους. Οι συχνές εμπρηστικές δηλώσεις του έβλαψαν την πορεία των συνομιλιών, αυξάνοντας την καχυποψία της διεθνούς κοινότητας, καλύπτοντας τις φωνές των μετριοπαθών μέσα στο Ιράν που τόνιζαν πως το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου αφορά μόνο την κατασκευή πυρηνικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους – κυρίως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία – ανησυχούν πως αν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, θα ξεκινήσει μια περιφερειακή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών που σε συνδυασμό με τον θρησκευτικό εξτρεμισμό θα βάλει φωτιά στη Μέση Ανατολή.

Για να είμαστε δίκαιοι, η στάση του Ιράν τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει, ιδιαίτερα μετά την εκλογή του σημερινού προέδρου Χασάν Ροχανί, ο οποίος επέκρινε την αντιπαράθεση με τη Δύση και ανέδειξε την κατάσταση της οικονομίας του Ιράν που πνίγεται από τις κυρώσεις. Με δικές του ενέργειες και μέσα από τις διαπραγματεύσεις με την ομάδα 5+1 προέκυψε η προσωρινή συνθήκη του 2013, που ανέφερε το Ιράν θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου σε αντάλλαγμα για την προσωρινή ανακούφιση από τις κυρώσεις.

Ωστόσο, όπως όλοι γνωρίζουν, ο πρόεδρος του Ιράν είναι ο εκλεγμένος επικεφαλής της κυβέρνησης, αλλά αυτή είναι σε γενικές γραμμές μια εθιμοτυπική θέση. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Σαγιέντ Αλί Χαμενεΐ, έχει την πραγματική πολιτική δύναμη στη χώρα καθώς έχει τη δύναμη να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε νομοθεσία που ψηφίστηκε από την εκτελεστική εξουσία. Δεν αποτελεί έκπληξη η πάλη μεταξύ των μεταρρυθμιστών με επικεφαλής τον Πρόεδρο Ροχανί και των συντηρητικών με επικεφαλής τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ, για την εξουσία. Οι ρεφορμιστές θέλουν ένα πιο δημοκρατικό Ιράν, ενώ οι συντηρητικοί θέλουν να διατηρηθούν οι φονταμενταλιστικοί ισλαμικοί κοινωνικοί κώδικες που εισήχθησαν από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1979.

Ακόμα κι αν ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ υποστήριζε πλήρως τον Πρόεδρο Ροχανί στο ζήτημα των πυρηνικών, το μεταξύ τους ρήγμα θα παρέμενε και θα μπορούσε να αποτρέψει τη βελτίωση της δημόσιας εικόνας του Ιράν, αλλά και την ευρύτερη κοινωνική, οικονομική και πολιτική πρόοδο στη χώρα.

Το Ιράν έχει κατηγορηθεί για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστήριξη και χρηματοδότηση της διεθνούς τρομοκρατίας και η εικόνα του στα μάτια της διεθνούς κοινότητας παραμένει αρνητική, παρά την πρόοδο στον τομέα των γυναικείων δικαιωμάτων και ευκαιριών τα τελευταία χρόνια.

Αν επιθυμούν πραγματικά την άρση των κυρώσεων στοχεύοντας στην υλοποίηση έργων όπως ο Νότιος Διάδρομος, θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τα σημαντικά εσωτερικά προβλήματα της χώρας. Το Ιράν έχει την ευκαιρία να γίνει ένας μεγάλος παράγοντας της παγκόσμιας οικονομίας, αφήνοντας τις βλέψεις του περιφερειακού θρησκευτικού ηγεμόνα.

Αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο μέρος της χώρας φαίνεται πως προτιμά τον πρώτο στόχο, όμως η Επαναστατική Φρουρά αναμφίβολα εξακολουθεί να ονειρεύεται το δεύτερο. Ο έλεγχος αυτής της επιθυμίας, ή ένα είδος μεταρρύθμισης της Επαναστατικής Φρουράς, θα μπορούσε να προσφέρει ένα καλύτερο μέλλον για το Ιράν, ειδικότερα για τα οικονομικά του σχέδια στην ευρύτερη περιοχή της Κασπίας.