Αναζητώντας την υποστήριξη της πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν

Ακόμη και πριν από την επίσημη ανακοίνωση της συμφωνίας με το Ιράν, ήταν προφανές πως θα υπήρχαν ανάμεικτες αντιδράσεις της κοινής γνώμης σε όλο τον κόσμο. Σε άρθρο του στο Arms Control Today ο Daryl Kimball διαπιστώνει πως κάποιοι θα διαμαρτυρηθούν γιατί η συμφωνία δεν κάνει αναφορά στις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την εξάλειψη του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων, ή την οριστική διακοπή της ιρανικής υποστήριξης στην τρομοκρατία.

Άλλοι υποστήριξαν πως η συμφωνία δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους για τον περιορισμό των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και ότι η επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων ήταν απαραίτητη για τον εξαναγκασμό του Ιράν σε περαιτέρω περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Ο στόχος αυτών των διαπραγματεύσεων ήταν να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα που προκύπτουν από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και μόνο. Επίσης, οι όροι της συμφωνίας θα πρέπει να κριθούν συνολικά ως προς την επίτευξη της μείωσης της πυρηνικής ικανότητας του Ιράν και τη βελτίωση της αξιολόγησης της δυνατότητας τυχόν μελλοντικών οπλικών προγραμμάτων. Σημαντική παράμετρος είναι η υποστήριξη της συμφωνίας από την κοινή γνώμη τόσο στο Ιράν όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι στιγμής, αυτή η υποστήριξη δεν είναι ισορροπημένη.

Το όραμα της ομάδας P5+1 και της ΕΕ στην εφαρμογή της Συμφωνίας ήταν η ανανέωση της εμπιστοσύνης στον αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Η Συμφωνία δίνει στο Ιράν μια ευκαιρία να προχωρήσει με το πυρηνικό του πρόγραμμα εφ ‘όσον τηρεί τους όρους της συμφωνίας. Το Ιράν το αντιλαμβάνεται ως μια ευκαιρία για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της διεθνούς κοινότητας στην Ισλαμική Δημοκρατία. Σε αντάλλαγμα προβλέπεται η άρση όλων των διεθνών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στο Ιράν και που σχετίζονται με την ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος. Αυτό θα επιτρέψει στο Ιράν να έχει πλήρη πρόσβαση στις αγορές, το εμπόριο, την ενέργεια και την τεχνολογία.

Πολλοί Ιρανοί περίμεναν με αγωνία την έκβαση των διαπραγματεύσεων. Μια δημοσκόπηση που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ και το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι περισσότεροι Ιρανοί εγκρίνουν τη συμφωνία. Αμέσως μετά την ανακοίνωση της οριστικοποίησης της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα, οι Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους πανηγυρίζοντας. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, αυτοί που υποστηρίζουν τη συμφωνία είναι οι μετριοπαθείς στο εσωτερικό της κυβέρνησης, πολλοί ηγέτες της αντιπολίτευσης, η πλειοψηφία των Ιρανών πολιτών, και πολλοί Ιρανοί της διασποράς.

Οι Ιρανοί έχουν πολλά να κερδίσουν από αυτή τη νέα συμφωνία. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση που διενεργήθηκε από την Διεθνή Εκστρατεία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στο Ιράν, το 61% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι η επίτευξη αυτής της συμφωνίας θα διευκολύνει την πρόοδο στον τομέα των δικαιωμάτων και των ελευθεριών. Επίσης, στη δημοσκόπηση των πανεπιστημίων του Μέριλαντ και της Τεχεράνης, το 57% των πολιτών υποστηρίζει πλήρως τον περιορισμό των πυρηνικών συσκευών φυγοκέντρησης, ενώ όλοι δέχονται πιο εκτεταμένες επιθεωρήσεις, σε αντάλλαγμα για την άρση των οικονομικών κυρώσεων και την επέκταση της συνεργασίας στον πυρηνικό τομέα.

Αντίθετα, πάντα σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, όσοι αντιτίθενται στα νέα πυρηνική συμφωνία ήταν «οι πιο μαχητικά αυταρχικοί, συντηρητικοί, και αντιδυτικοί στο εσωτερικό του Ιράν». Θεωρώντας πως η επιβολή ορίων για τις δραστηριότητες της πυρηνικής έρευνας είναι απαράδεκτες. Οι οικονομικές κυρώσεις και η διεθνής απομόνωση έχουν επηρεάσει βαθύτατα την εγχώρια οικονομία και πολλοί Ιρανοί έχουν κατηγορήσει τις ΗΠΑ για τις αναταραχές. Υπάρχει ένα σημαντικό επίπεδο δυσπιστίας. Οι συντηρητικοί θεωρούν αμφίβολη την άρση των κυρώσεων. Πιστεύουν ότι οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν καμία σχέση με την διάδοση των πυρηνικών όπλων και είναι περισσότερο μια προσπάθεια να κυριαρχήσουν στο Ιράν ή να εμποδίσουν την ανάπτυξή του. Άλλοι θεωρούν ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να αλλάξουν την πολιτική τάξη του Ιράν, ενώ πολλοί φοβούνται πως η συμφωνία θα αποτύχει και αυτό θα προκαλέσει μια δραστική αύξηση της κοινωνικής απόγνωσης σε ολόκληρο το Ιράν. Σύμφωνα με έναν ανώνυμο ιρανό δημοσιογράφο «Οι άνθρωποι θα χάσουν και πάλι το κίνητρο για μεταρρυθμίσεις … Η ατμόσφαιρα των πολιτιστικών δραστηριοτήτων και της δημοσιογραφίας θα γινόταν εξαιρετικά πιο δύσκολη … Η συνέχιση των κυρώσεων θα θέσει τη χώρα σε μια αμυντική λειτουργία … και τα εγχώρια όργανα ασφαλείας θα πιέσουν όλο και περισσότερο τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τους δημοσιογράφους, προκειμένου να φιμώσουν οποιαδήποτε αντίθετη φωνή».

Από την έναρξή του, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτέλεσε το επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος. Η πυρηνική έρευνα και ανάπτυξη στο Ιράν έχει σοβαρές συνέπειες, τόσο για την παγκόσμια, όσο και για την περιφερειακή γεωπολιτική. Πολλοί φοβήθηκαν ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτευχθεί συμφωνία και ότι το Ιράν θα αφήσει τις διαπραγματεύσεις σε χειρότερη θέση από την αρχική.

Όταν οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν και η ομάδα P5 + 1 ανακοίνωσε τη γέννηση του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης, ο ιρανικός λαός πήρε δύο αντίθετες θέσεις. Εκείνοι που υποστήριξαν τη συμφωνία ήταν αισιόδοξοι για τις αλλαγές που θα μπορούσε να φέρει στο Ιράν – άρση των κυρώσεων, βελτίωση των κοινωνικών συνθηκών. Όσοι εξέφρασαν σκεπτικισμό, οι ρίζες της αντίθεσής τους ανατρέχουν στον φόβο και στην δυσπιστία έναντι της Αμερικής και της Δύσης γενικότερα. Αυτά τα ισχυρά συναισθήματα δεν μπορούν να αλλάξουν ως δια μαγείας, αλλά μέσω της επιτυχούς εφαρμογής των όρων της Συμφωνίας και των ανταλλαγμάτων που υποσχεθήκαμε προς το Ιράν. Υπάρχει περιθώριο να πιστεύουμε ότι αυτοί που αντιτίθενται μπορούν επίσης να βρουν θετικά στοιχεία και τελικά την ελπίδα πως αυτή η συμφωνία θα προσφέρει τα μέγιστα δυνατά οφέλη για την περιοχή και την παγκόσμια κοινότητα.