close
Το περιφερειακό υπο-σύστημα της Μέσης Ανατολής στην αυγή του 21ου αιώνα συνεχίζει να τροφοδοτεί τη διεθνή πολιτική με αστάθεια, ανασφάλεια και αβεβαιότητα και να αδυνατεί να εκπληρώσει τις προσδοκίες των εκατομμυρίων κατοίκων της για ασφάλεια, ανάπτυξη και πρόοδο. Προκειμένου να κατανοήσουμε τη σύνθετη πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής, στο Presscode επιλέγουμε μία σειρά βιβλίων, αρκετά από τα οποία αφορούν στο παλαιστινιακό ζήτημα καθώς είναι κοινά αποδεκτό πως η ειρήνευση και η ευημερία στη Μέση Ανατολή περνούν μέσα από την επίλυση του παλαιστινιακού ζητήματος.

Jeroen Gunning, Hamas in Politics- Democracy, Religion, Violence,

Columbia  University Press, 2008

Ο συγγραφέας, καθηγητής στο University of Wales και συνεκδότης της επιθεώρησης Critical Studies οn Terrorism Jeroen Gunning, μας προσφέρει μία εντυπωσιακή σύνθεση θεωρίας και έρευνας πεδίου (field research) με ικανό αριθμό προσωπικών συνεντεύξεων υποστηρικτών και επικριτών της Χαμάς στις μαρτυρικές περιοχές της λωρίδα της Γάζας, προϊόν δεκαετούς πνευματικού μόχθου. Προχωρεί πέρα από τη διαδεδομένη (και εν μέρει ορθή) προσέγγιση της Χαμάς ως «καταστροφέα» (spoiler) κάθε ειρηνευτικής πρωτοβουλίας στη ταραγμένη περιοχή των παλαιστινιακών εδαφών. Εξετάζει τη Χαμάς ως ένα «δυναμικό» πολιτικό οργανισμό, τις συνέχειες και τις ασυνέχειες που εμφανίζονται στο πέρασμα του χρόνου στο εσωτερικό της στο πεδίο της ιδεολογίας, κύρια ως προς τα ζητήματα της δημοκρατίας, της θρησκείας και της πολιτικής βίας. Ο Gunning ακολουθεί μία «κριτική» μεθοδολογική προσέγγιση προκειμένου να υπερβεί τη «στατικότητα» των αναλύσεων των ισλαμικών (islamic) και των «τρομοκρατικών σπουδών» (terrorist studies) προκειμένου να εξεταστούν τρόποι με τους οποίους να ανασχεθεί η ριζοσπαστικοποίηση της Χαμάς και να εμπλακεί σε πολιτικές διαδικασίες με σκοπό την εξεύρεση και εφαρμογή μιας βιώσιμης λύσης.

Thomas Friedman, From Beirut to Jerusalem, Random House, 1995

Ο γνωστός συγγραφέας και αρθρογράφος των New York Times Thomas Friedman, προσφέρει στο βραβευμένο του έργο From Beirut to Jerusalem, μία καταγραφή των εμπειριών του στη Βηρυτό και τον Λίβανο τη δεκαετία 1979-1989. Αν και πρωτο-εκδόθηκε το 1990, το οδοιπορικό του συγγραφέα συνεχίζει να αποτελεί ένα εξαιρετικά χρήσιμο βοήθημα ώστε να αντιληφθούμε τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους η γεωγραφία, η ιδεολογία, οι διαφορετικές κουλτούρες και τα θρησκευτικά δόγματα διαμορφώνουν τη Μέση Ανατολή των ημερών μας.

Benny Morris, Righteous Victims- A History of the Zionist-Arab Conflict 1881-2001,

Vintage Books, 2001

Ο γνωστός ισραηλινός «αναθεωρητής» ιστορικός Benny Morris στο ογκώδες, πλην όμως ευκολοδιάβαστο, βιβλίο του παρακολουθεί τη παράλληλη και διαλεκτική  πορεία συγκρότησης των διακριτών ταυτοτήτων ισραηλινών και παλαιστινίων, από τις αρχές του σιωνιστικού κινήματος των τελών του 19ου αιώνα μέχρι το κατώφλι του 21 ου αιώνα. Πρόκειται για μια θαρραλέα, ψύχραιμη, ακαδημαϊκή ματιά  από την οποία μόνο οφέλη έχει να αποκομίσει ο αναγνώστης που επιθυμεί να αποστασιοποιηθεί από τις προκατειλημμένες ή/και κατευθυνόμενες προσεγγίσεις της αραβο-ισραηλινής σύγκρουσης.

Bernard Wasserstein, Divided Jerusalem- the Struggle for the Holy City,

Yale University Press, 2002

Ο καθηγητής ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Γλασκόβης, Bernard Wasserstein, παρουσιάζει με εντυπωσιακό τρόπο τη μετάβαση από τον θρησκευτικό ιμπεριαλισμό των μεγάλων δυνάμεων μέχρι το 1917 όταν ο έλεγχος της «ιερής πόλης» πέρασε από τους Οθωμανούς στους βρετανούς στους εσωτερικούς ανταγωνισμούς των διαφόρων  σεκτών της πόλης. Η Ιερουσαλήμ αποκτά ολοένα κεντρικότερη θέση στην αραβο-ισραηλινή σύγκρουση από την περίοδο της παλαιστινιακής ιντιφάντα (1987-1992) κι έπειτα, για να φτάσει σήμερα να αποτελεί τον διακηρυγμένο πολιτικό στόχο των παλαιστινιακών διεκδικήσεων.

David Fromkin, A Peace to End All Peace- The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East,

Powell’s Books, 2001

Το βιβλίο του καθηγητή του πανεπιστημίου της Βοστόνης David Fromkin,  παρουσιάζει ένα αποκαλυπτικό χρονικό της καθοριστικής για τη Μέση Ανατολή  περιόδου 1914-1922, όταν η αποσύνθεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι πολιτικές των αποικιοκρατικών ευρωπαϊκών δυνάμεων διαμόρφωσαν τον σύγχρονο αραβικό κόσμο. Ειδικότερα ο συγγραφέας εστιάζει στο ρόλο της Γαλλίας και της Βρετανίας την περίοδο του α΄ παγκοσμίου πολέμου για την, συχνά αυθαίρετη, διαμόρφωση των συνόρων των αραβικών κρατών και καταγράφει μοναδικά τους τρόπους με τους οποίους το παρελθόν σφραγίζει το παρόν.

Patric Tyler, A World of Trouble- The White House and the Middle East from the Cold War to the War on Terror, Farrar Straus and Giroux, 2008

Ο βετεράνος ανταποκριτής των Washington Post και των New York Times σε Κίνα και Μέση Ανατολή Patric Tyler, ανατρέχει σε πενήντα και πλέον χρόνια ανάμειξης των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, από τον Αϊζενχάουερ ως τον Μπους. Η ανάλυση του Tyler εστιάζει ιστορικά στις επιλογές του πολιτικού προσωπικού και ειδικότερα προέδρων μέσα από τη χρήση σημαντικού αρχειακού υλικού του Λευκού Οίκου. Ενδιαφέρον στοιχείο πως το συγκεκριμένο βιβλίο βρέθηκε στο ράφι της βιβλιοθήκης του νεοεκλεγέντα Ομπάμα κατά την εκφώνηση του προεδρικού μηνύματος στον αμερικανικό λαό (10.1.2009).

John Mearsheimer and Stephen Walt- The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy,  Macmillan, 2008

Ο γνωστός διεθνολόγος και επιφανής εκπρόσωπος της νέο-ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων John Mearsheimer, μαζί με τον καθηγητή διεθνών σπουδών στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ Stephen Walt, προσφέρουν μία τεκμηριωμένη ανάλυση του ρόλου των φιλο-ισραηλινών αμερικανικών συμφερόντων στη διαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, σε ένα έργο που συνιστά πραγματική συμβολή στη μελέτη της επιρροής των ομάδων πίεσης (lobbies) στην εξωτερική πολιτική. Το βιβλίο προκάλεσε και συνεχίζει να προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις.

Αν και το ειδικό βάρος που αποδίδεται στο φιλο-ισραηλινό λόμπυ είναι ίσως υπερβολικό, η πραγματεία των συγγραφέων αναδεικνύει τα δυσδιάκριτα όρια ανάμεσα στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική καθώς και σημαντικές πλευρές της αμερικανικής πολιτικής ζωής.

Robert Fisk, The Age of the Warrior- Selected Essays, Fourth Estate, 2008

Ο ανταποκριτής της βρετανικής εφημερίδας The Independent στη Μέση Ανατολή, Robert Fisk, συγκεντρώνει σε ένα τόμο τις επιφυλλίδες της περιόδου 1998-2007 και μας μεταφέρει στο πολιτικό παλίμψηστο της πολύπαθης Μέσης Ανατολής. Βαθύς γνώστης της ιστορίας και της πολυπλοκότητας της περιοχής, καταφέρνει με μοναδικό τρόπο να συνδέει το τοπικό με το διεθνές, το επιμέρους με το συνολικό. Ο λόγος του ζωντανός, προκλητικός και συχνά στα όρια της πολεμικής, ανατέμνει και αναδεικνύει τις ευθύνες της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής (κύρια βρετανικής) πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Ο διάχυτος πεσιμισμός που διακρίνει τα κείμενα του είναι δυστυχώς αρκούντως πειστικός για το μέλλον μιας περιοχής που αδυνατεί να πορευτεί με αισιοδοξία, σιγουριά και ασφάλεια στο μέλλον.

Κωνσταντίνος Γ. Πατέλος, Θεμελιοκρατία, Ο πολιτικός και θρησκευτικός Φονταμενταλισμός, Εκδόσεις Σιδέρη

Πλέον, με τις μορφές που λαμβάνει, η θεμελιοκρατία κυβερνά κράτη και λαούς σ’ όλο τον κόσμο και επηρεάζει τη διεθνή πολιτική. Το πόνημα αυτό είναι μία προσπάθεια εισαγωγής στη μελέτη του ακανθώδους και πολύπλοκου αυτού προβλήματος. Η εισαγωγή αυτή στη μελέτη της θεμελιοκρατίας στη θρησκεία γίνεται από τρία κεφάλαια: Στο πρώτο, αναζητούνται οι ρίζες προελεύσεως της θεμελιοκρατίας στον Χριστιανισμό, ιδίως στον προτεσταντισμό των ΗΠΑ, διότι απ’ εκεί προέρχεται, και στον Καθολικισμό, κατόπιν στο Ισλάμ, τον Ιουδαϊσμό και τον Ινδουισμό.

Στο δεύτερο κεφάλαιο ερευνώνται τα κύρια χαρακτηριστικά του φαινομένου αυτού, όπως κωδικοποιήθηκαν από μία μεγάλη έρευνα επί του πολυσύνθετου αυτού κοινωνικοθρησκευτικού και πολιτικού διεθνούς προβλήματος, και το τρίτο κεφάλαιο ερευνά τις σχέσεις της θεμελιοκρατίας με την πολιτική. Των κεφαλαίων αυτών προτάσσεται μία εισαγωγή που αποβλέπει στην εξοικείωση των μελετητών με την προβληματική του έργου αυτού.

Χρήστος Χαλαζιάς, Το πολιτικό Ισλάμ, Εκδόσεις Σιδέρη

Το Ισλαμικό κίνημα είναι στην ουσία η αντίδραση στις νεωτεριστικές οδούς που προωθούνται από τον δυτικό πολιτισμό. Όπως υποστηρίζει ο Ινδός μουσουλμάνος συγγραφέας Μ. Ακμπάρ «η επόμενη σύγκρουση της Δύσης θα είναι με τον Ισλαμικό κόσμο». Αυτού του είδους προοπτικές δεν μπορούν να ληφθούν ως «δεδομένες μελλοντικές εξελίξεις» όσο και αν περιέχουν στοιχεία πιθανότητας. Ο μουσουλμανικός κόσμος παραμένει ένα αταίριαστο σύνολο αιρέσεων, εθνικής πίστης και πολιτικών δομών, σε τρόπο που η σύγκρουση τελείται προς το παρόν στο εσωτερικό ή μεταξύ των μουσουλμανικών κρατών.

Δεν είναι φυσικά όλοι οι μουσουλμάνοι ενταγμένοι στο κίνημα. Μολονότι η θρησκεία είναι η κινητήρια δύναμη της αντιπολίτευσης, στις περισσότερες χώρες πολλοί μουσουλμάνοι δεν θα ήθελαν να ζουν σε θεοκρατικό καθεστώς. Πάντως αναγνωρίζεται ότι, όπως είπε ο καθηγητής Χασάν Χανάφι του πανεπιστημίου του Καΐρου, «το Ισλάμ έρχεται». Και το ερώτημα που θέτει ο ίδιος είναι: «ποιο Ισλάμ των φιλελεύθερων ή των φανατικών;

Κωνσταντίνος Γ. Πατέλος, το σύγχρονο Ισλάμ, Εκδόσεις Σιδέρη

Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον των ΗΠΑ έθεσαν το ερώτημα «γιατί»; Η προσπάθεια απάντησης σε αυτό, δηλαδή η αναζήτηση των λόγων και αιτιών που προκάλεσαν τις δολοφονικές αυτές απόπειρες, οδηγεί στη Σαουδική Αραβία και γενικότερα στον χώρο της Μέσης Ανατολής και στη συνάντηση του Ισλάμ με τη Δύση υπό τις χειρότερες συνθήκες. Αν μάλιστα δεν καταβληθεί μία τιτάνια προσπάθεια λύσης των προβλημάτων που ευνοούν και αυξάνουν μέχρι παροξυσμού την ένταση αυτή τότε η σύρραξη θα είναι αναπόφευκτη.

Tags : Ανθρωπινα ΔικαιωματαΒιβλιοκριτικηΓεωπολιτικήΔιπλωματίαΙσραηλΜέση ΑνατολήΠαλαιστινηΤρομοκρατία