Connect with us

VOICES

Το κίνημα του ΠαΣοΚ

ΒΕΝΗ ΜΟΥΖΑΚΙΑΡΗ

Published

on

Στο βιβλίο «Η άνοδος και η πτώση (;) ενός ηγεμονικού κόμματος», οι συγγραφείς Κ. Ελευθερίου και Χ.Τάσσης, περιγράφουν την ιστορία του ΠΑΣΟΚ, από την ίδρυσή του έως και τις πρόσφατες εξελίξεις, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να δίνουν απαντήσεις σχετικά με τα αίτια της ηγεμονικής επικράτησης του κινήματος στη δεκαετία του 1980 και 1990, καθώς και με τα αίτια που οδήγησαν στην ήττα.

Το ΠΑΣΟΚ αποτέλεσε εκείνο το κομματικό μέσο, το οποίο κατάφερε να αντιληφθεί, συγχρόνως να παρασύρει και κατόπιν να ελέγξει το ριζοσπαστισμό της ελληνικής κοινωνίας, ο οποίος βρίσκονταν σε έξαρση στο τέλος της δεκαετίας του 1970.

Η ιστορική διαδρομή του ΠΑΣΟΚ διακρίνεται, σε ένα γενικότερο πλαίσιο, σε μια αρχική περίοδο, στην οποία το ΠΑΣΟΚ εγκαινιάζει μια σοσιαλιστική προτροπή στην ελληνική πολιτική ζωή και σε μια επόμενη, πολύ ευρύτερη περίοδο, στην οποία το ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει και ακολουθεί την κρατική αναγκαιότητα.

Στο βιβλίο περιγράφεται ο ρόλος της ηγεσίας και η σημασία της στον τρόπο της διαχείρισης της εξουσίας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, ακολούθησε τα ευρωπαϊκά πρότυπα και επέλεξε να διαμορφώσει ένα ανοιχτό, μεγάλο, ριζοσπαστικό μαζικό κόμμα. Στρατηγικά επεδίωξε να διαμορφώσει ένα πρότυπο πολιτικής και κοινωνικής αναφοράς, στο οποίο πυρήνας αποτελούσε η έννοια του «μη προνομιούχου». Το πρότυπο αυτό είχε πολύ μεγάλη επιτυχία, καθώς σε συνδυασμό με την αντιδεξιά ρητορική επικοινωνούνταν με μεγάλη ευκολία στην κάθετη κομματική οργάνωση και διαμόρφωσε συνθήκες έντονης πόλωσης σε προεκλογικής περιόδους μέχρι πρόσφατα.

Στο βιβλίο αναφέρεται ότι το ΠΑΣΟΚ διαμόρφωσε το δίαυλο για την κοινωνική ενσωμάτωση της ελληνικής κοινωνίας και έδωσε την ευκαιρία της άμεσης ενασχόλησης με τα κοινά.

Το ΠΑΣΟΚ προσέλκυσε μεγάλο πλήθος στελεχών, οι οποίοι στην κατεύθυνση της πλήρους κινητοποίησης από το 1977 και μετά αποθέωναν τον ιδρυτή και την πολιτική προοπτική του ΠΑΣΟΚ. Η αποθέωση και υποστήριξη του ηγέτη, στρατηγικά σε πρώτο πλάνο.

Εκείνο, το οποίο θα έλεγε κανείς, ενέτεινε τη συνοχή των στελεχών και την κομματική αποθέωση ήταν ότι η ρητορεία συνδέονταν με μια υλική διάσταση. Η εδραίωση του ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία βασίστηκε αρχικά στην επάνδρωση του δημόσιου τομέα με στελέχη, έντονους υποστηρικτές του ΠΑΣΟΚ και στη συνέχεια αυτό οδήγησε στην ευθεία σύνδεση του κράτους στις επιταγές και τους στόχους της κυβέρνησης.

Ωστόσο σύντομα η πολιτική ΠΑΣΟΚ συναντά τον πραγματισμό. Το 1985, υπουργός Οικονομικών της δεύτερης κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου, υπήρξε ο Κώστας Σημίτης, ο οποίος από την αρχή της δημιουργίας του κινήματος αυτού, αποτέλεσε πυρήνα του εκσυγχρονιστικού τμήματος. Ο Κώστας Σημίτης με ένα σταθεροποιητικό πρόγραμμα, επεδίωξε να επαναφέρει τα οικονομικά σε αποτελεσματική τροχιά, ώστε σταδιακά να προετοιμάζεται το ελληνικό κράτος να αποδίδει με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα, όπως αυτά πολύ σύντομα θα εκφράζονταν μέσα από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Μέσα σε μια δίνη σκανδάλων και εξαιτίας της κυβερνητικής κόπωσης των δυο θητειών, το ΠΑΣΟΚ χάνει την πρωτιά στις εκλογές και ξεκινά η πολυτάραχη πολιτική περίοδος των κυβερνητικών συμμαχιών. Ωστόσο, εδώ, η συνοχή του κοινωνικού συσχετισμού, ο οποίος συνέχιζε να ακολουθεί το ΠΑΣΟΚ, παρέμεινε δυνατή και το 1993 ξαναδίνει την πρωτιά στο ΠΑΣΟΚ.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου σε μεγάλη ηλικία και άρρωστος αφήνει την πρωθυπουργία στον Κώστα Σημίτη, ο οποίος θα γινόταν και ο νέος πρόεδρος του κόμματος.

Η εναλλαγή προέδρων κατέδειξε εκτός από τη διαφορετική πολιτική και ιδεολογική κουλτούρα την αντίληψη του κάθε προέδρου σχετικά με την κομματική οργάνωση. Το ζήτημα της κομματικής οργάνωσης στο ΠΑΣΟΚ είναι ζήτημα μεγάλης σημασίας, καθώς η εκλογική του άνθιση βασίστηκε σε μεγάλο ποσοστό στον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κομματικές οργανώσεις σε κάθε επίπεδο μέχρι τον πρόεδρο ενεργοποιούσαν την εκλογική βάση και μετέδιδαν το εκλογικό μήνυμα.

Όσο περισσότερο η κρατική αναγκαιότητα θα αποτελεί κυβερνητικό κανόνα, τόσο λιγότερο η κομματική οργάνωση θα διαδραματίζει έντονο ρόλο στον καθορισμό της στρατηγικής στο ΠΑΣΟΚ.

Στα χρόνια του Κώστα Σημίτη η πολιτική εναλλαγή ήταν έντονη σε επίπεδο ιδεών και στρατηγικής σε σχέση με το παρελθόν. Η κομματική οργάνωση δεν είχε τον κομβικό ρόλο της προηγούμενης περιόδου, καθώς ενδεχομένους και να χάνουν στον εσωκομματικό ανταγωνισμό με την κοινοβουλευτική ομάδα. Ο Κώστας Σημίτης επεδίωκε την αναβάθμιση του ρόλου της κοινοβουλευτικής ομάδας και της προεδρικής ελίτ, καθώς και να αποφορτίσει από το καθήκον της στρατηγικής προετοιμασίας τις τοπικές οργανώσεις.

Το κέντρο βάρους του ΠΑΣΟΚ σταδιακά περνούσε σε υψηλότερο επίπεδο, προκειμένου να εκφραστεί με πιο αποτελεσματικό τρόπο η ιδεολογική και στρατηγική θέση του προέδρου του.

Σε καμία περίπτωση δε θα μπορούσε να υποτεθεί ότι δε διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο η κομματική και συνδικαλιστική οργάνωση του κόμματος, ωστόσο θα μπορούσε κανείς να παρατηρήσει εκείνη την στιγμή τα έντονα διακριτά όρια, καθώς και τους ξεχωριστούς πολιτικούς στόχους της ηγεσίας, της κοινοβουλευτικής ομάδας και των πολιτικά υποδεέστερων ομάδων.

Ακολουθεί το πιο έντονο παράδειγμα της δεκαετίας του 2000. Σε επίπεδο κυβερνητικής πολιτικής η διακυβέρνηση Σημίτη μετατόπισε το κέντρο βάρους από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, καθώς επεδίωκε η οικονομία να στηρίζεται στον τριτογενή τομέα, παροχής δημόσιων και ιδιωτικών υπηρεσιών. Οι «insiders» της οργάνωσης του ΠΑΣΟΚ δεν ήταν κατ’ ανάγκην άνθρωποι της παροχής υπηρεσιών του ιδιωτικού τομέα, και η κρατική τους επαγγελματική υπόσταση, όπως αρχικά είχαν μονομερώς αντιληφθεί, δεν ενοχλούνταν από τις νέες οικονομικές εξελίξεις. Την στιγμή, ωστόσο, που ορισμένες δομές θα ανατρέπονταν στην κατεύθυνση της εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών, όπως στο πλαίσιο του ασφαλιστικού για παράδειγμα, ξέσπασε πρωτοφανή, ενάντια σε μια κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αντίδραση.

Η νέα οικονομική αντίληψη του Κώστα Σημίτη ανανέωσε σε μεγάλο βαθμό την κοινωνική βάση του κόμματος, καθώς και το πολιτικό του προφίλ. Σε αυτό το σημείο, συνηθίζεται να γράφετε, ότι άλλαξαν κάποιοι συσχετισμοί, καθώς μερίδα των «μη προνομιούχων», το βασικότερο συμβολικό σημείο αναφοράς του Ανδρέα Παπανδρέου, δεν εκπροσωπούνταν και αναζήτησαν διαφορετική κομματική εστία, μέχρι και τη ΝΔ του κέντρου, του Κώστα Καραμανλή.

Ο Κώστας Σημίτης αξιολογώντας, εκείνη την στιγμή, ως «επικίνδυνες» τις εκτιμήσεις της κοινής γνώμης παρέδωσε την εξουσία στο Γιώργο Παπανδρέου πριν τις εκλογές του 2007. Εκεί, ανοίγει ένα νέο, ακόμη πιο διαφορετικό κεφάλαιο για το ΠΑΣΟΚ, το οποίο όπως περιγράφεται στο βιβλίο σηματοδοτεί την αρχή του τέλους, όπως αυτό το τέλος αναγνωρίζεται σήμερα.

Ο Γιώργος Παπανδρέου αποδεικνύεται καταλυτικός για την εξέλιξη της κομματικής οργάνωσης του ΠΑΣΟΚ. Ουσιαστικά, με τις νέες δομές που εισάγει, ως μια πρώτη απόπειρα εφαρμογής όσων ήθελε μετέπειτα να εφαρμόσει στις κρατικές δομές ως κυβέρνηση, αφαίρεσε κάθε περιθώριο πρωτοβουλίας και εσωκομματικής συμμετοχής στην οργάνωση. Η κίνηση αυτή, στη συνέχεια, όταν το Μνημόνιο ήρθε στην πολιτική ζωή του τόπου και σε συνδυασμό με τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου το μεταχειρίστηκε ως πολιτικό γεγονός, συνετέλεσε στη δραματική μείωση της εκλογικής βάσης και της δυναμικής του ΠΑΣΟΚ. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, στις εκλογές του 2012, έγινε αποδέκτης της αλήθειας της πολιτικής εξέλιξης αυτής εξέλιξης.

Το ΠΑΣΟΚ έρχεται για χρόνια να δικαιολογήσει και να εξηγήσει στην Ελλάδα τη μεταστροφή όλων των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων της Ευρώπης, όταν η μαρξιστική σοσιαλιστική ατζέντα τους συνάντησε τον πολιτικό ρεαλισμό και την πραγματικότητα της Ευρώπης και πλησίασαν κυβερνητικά και ιδεολογικά το χώρο του κέντρου.

Στην Ελλάδα, η διαχείριση του μαζικού κόμματος μέσω της άμεσης συσχέτισης των στελεχών με τις δημόσιες λειτουργικές δομές του κράτους, διαμόρφωσε σαφείς πελατειακές σχέσεις, οι οποίες δεν μπόρεσαν να ανακοπούν ούτε στην περίοδο της εκσυγχρονιστικής μεταστροφής. Δε διακόπηκαν καθώς ήταν σαφής η ζωτικής σημασίας συσχέτιση της οργάνωσης με την ελίτ.

Η αντιδραστικότητα των κοινωνικών ομάδων απέναντι σε μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα «έθιγαν» τον τρόπο με τον οποίο είχαν φανταστεί τον επαγγελματικό τους ρου στο δημόσιο τομέα, αυτομάτως διαμόρφωσαν αποστάσεις απέναντι στο ΠΑΣΟΚ σταδιακά. Η κομματική οργάνωση δεν ακολούθησε τη μεταρρυθμιστική νοοτροπία του Γιώργου Παπανδρέου στα πρόσφατα χρόνια.

Επομένως, η δραματική ήττα αποτελεί το αποτέλεσμα της αδόκιμης σχέσης της ελίτ με την κομματική οργάνωση;

Πρόκειται ίσως για τους διαφορετικούς χρόνους αντίληψης της κρατικής αναγκαιότητας, ανάμεσα στην ελίτ και στην οργάνωση;

Ήταν ατροφικές οι προσδοκίες, όπως διαμορφώθηκαν σε ένα κάθετο εσωκομματικό φεουδαλιστικό πλαίσιο συνύπαρξής;

Εάν η νομιμοποίηση του κόμματος του ΠΑΣΟΚ είτε ως μαζικό κόμμα, είτε ως κόμμα καρτελ, βασίζονταν στην κινητοποίηση που η οργάνωση του κόμματος προσέφερε και εάν η εκσυγχρονιστική τροχιά είχε αντιληφθεί το ζωτικό συμφέρον αυτής της κινητοποίησης, τότε εξηγείται ως αυτοαναφορική η μεταρρυθμιστική προοπτική του Γιώργου Παπανδρέου;

Σίγουρα οι απαντήσεις έχουν δοθεί έως σήμερα και στο μέλλον, η ιστορία σε συνδυασμό με την τρέχουσα εξέλιξη του ΠΑΣΟΚ θα καταστήσει την εμβάθυνση στην κατεύθυνση κατανόησης της παύσης του κυβερνητικού ΠΑΣΟΚ περισσότερο έντονη. Το συγκεκριμένο βιβλίο καθίσταται ένας πολύ εύστοχος οδηγός στη διαδρομή της κατανόησης της επιρροής του ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία της Ελλάδας σε όλη την περίοδο της Μεταπολίτευσης.

Η Βένη Μουζακιάρη είναι υποψήφια Διδάκτωρ του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

VOICES

Βιο-διπλωματία: Η εθνική και πολιτισμική ταυτότητα αναπόσπαστες διαστάσεις της παγκοσμιοποίησης

Published

on

Η επικοινωνία σε όλο τον κόσμο γίνεται ολοένα ταχύτερη και πιο αξιόπιστη, παρέχοντας μία διαφορετική προοπτική του χρόνου και του χώρου. Έχουμε την δυνατότητα να αποκρυπτογραφήσουμε το βιβλίο της γνώσης με πρωτοφανείς ταχύτητες, ενώ το διαδίκτυο οδηγεί στην κοινωνική και πολιτιστική διεθνοποίηση και παγκοσμιοποίηση καθιστώντας όλο και πιο εύκολη την ροή πληροφοριών και ιδεών.

Οι νέες αυτές δυνατότητες οδηγούν και σε νέες προκλήσεις, δημιουργώντας έντονες διαφωνίες ως προς το αν η παγκοσμιοποίηση οδηγεί στην ενότητα και την συνοχή ή έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της ατομικής και εθνικής ταυτότητας. Το χάσμα μπορεί να γεφυρωθεί εάν όλοι εκτιμήσουν την αξία της διαφοροποίησης και της αλληλεξάρτησης.

Η συνεχής εμφάνιση νέων αβεβαιωτήτων στην διεθνή σκηνή καθιστά ολοένα και πιο δύσκολη την επίτευξη ενότητας και συνοχής. Στον αντίποδα, μια ολική αποδέσμευση από τη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια και τη σταθερότητα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το πραγματικό δίλημμα για την πλειοψηφία των πολιτικών ηγετών σήμερα είναι πώς θα συνεχίσουμε να επωφελούμαστε από την παγκοσμιοποίηση ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους. Το πολιτικό στοίχημα είναι ένας εποικοδομητικός διάλογος, με θέση, αντίθεση και σύνθεση νέων αξιών, ο οποίος να συμβάλει στην μετατροπή αυτής της πρωτοφανούς πρόκλησης σε μια μεγάλη ευκαιρία.

Η κρίση αξιών που βιώνουμε διεθνώς έχει οδηγήσει σε ταραχώδη κύματα, δημιουργώντας ανισορροπίες στην κοινωνία καθώς και προβλήματα που υπερβαίνουν τα στενά εθνικά πλαίσια, όπως η ρύπανση, η κλιματική αλλαγή, η φτώχεια, οι ασθένειες, η ανεργία και η μετανάστευση. Τα προβλήματα αυτά θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή, με προεκτάσεις οι οποίες μόλις τώρα αρχίζουν να εκτυλίσσονται. Παράλληλα, ο εξτρεμισμός και ο φανατισμός έχουν αποκτήσει διαστάσεις παγκόσμιας απειλής.

Ο απομονωτισμός δεν μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική λύση στην παγκοσμιοποίηση. Αλλά τα σταθερά σημεία αναφοράς όπως το έθνος, η φυλή, η γλώσσα και η θρησκεία, τα οποία συνθέτουν την ομορφιά και τον πλούτο της ανθρωπότητας, μπορούν να δώσουν ώθηση σ’ένα νέο όραμα, βασισμένο στην αλληλεξάρτηση και τον αμοιβαίο σεβασμό.

Το πολύτιμο αγαθό του βίου είναι ένα ισχυρό αντίβαρο στην κρίση αξιών. Η Γη δεν είναι παρά μία μικρή κουκίδα στο σύμπαν. Αντί να θεωρούμε κάθε γείτονα ως απειλή και να προσπαθούμε να εξαλείψουμε ο ένας τον άλλον, πρέπει να αναγνωρίσουμε την αξία της διαφορετικότητας, αναγνωρίζοντας τις μοναδικές ιδιότητες όλων των πολιτισμών. Η κοινή απειλή της κλιματικής αλλαγής, μας δίνει την ευκαιρία για κοινή δράση, επιτρέποντας παράλληλα την άνθηση της βιο-διπλωματίας, δηλαδή της διεθνούς συνεργασίας για την προστασία του περιβάλλοντος. Η βιο-διπλωματία κινητοποιεί όλα τα κράτη να δεσμευτούν για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και επιδιώκει μέσα από τα ΜΜΕ και την εκπαίδευση να εμπλέξει κάθε άτομο στον πλανήτη σ’αυτή την παγκόσμια εκστρατεία.

Η βιο-διπλωματία προωθεί την αλληλεξάρτηση και την συνεργασία και επικεντρώνεται στην αξία της διαφοροποίησης. Ακριβώς όπως όλα τα μέρη του ανθρώπινου σώματος πρέπει να λειτουργούν μαζί με αρμονικό συντονισμό για να διατηρήσουν ένα υγιές άτομο, η σύγχρονη κοινωνία χρειάζεται την συνεργασία όλων των μελών της, το καθένα με ξεχωριστό και διαφοροποιημένο ρόλο, για να εξασφαλίσει ένα αρμονικό και ειρηνικό μέλλον.

Δεν χρειάζεται η παγκοσμιοποίηση να καταργήσει το μέλλον τον εθνικών και πολιτισμικών ταυτοτήτων. Μπορούν να λειτουργήσουν ως έννοιες αλληλένδετες και συμπληρωματικές, εκφράζοντας ταυτόχρονα και την διαφοροποίηση και την αλληλεξάρτηση, ως δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Οι εθνικές πολιτισμικές εμπειρίες εμπλουτίζουν την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, η οποία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτές. Παράλληλα, η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης μας φέρνει κοντά τόσο στις διαφορές όσο και στις μεγάλες ομοιότητες που μας περιβάλλουν. Η βιο-διπλωματία μπορεί να προστατέψει την κοινωνική συνοχή από διχαστικές τάσεις, δημιουργώντας μία διεθνή πολιτική προσφοράς και αλληλεγγύης. Aντλώντας έμπνευση από τις διαφορές και τις ομοιότητές μας, μπορούμε να οικοδομήσουμε μία κοινωνία ελπίδας.

Continue Reading

VOICES

Περί «δημοκρατικής αποσύνδεσης»

Published

on

Μετά τις εκλογές στην Ολλανδία και  στην Γαλλία αλλά και την ήττα των ακροδεξιών δυνάμεων του Geert Wilders και της Le Pen αντίστοιχα, την τάση αποδυνάμωσης τω λαϊκιστών της AfD (Εναλλακτική για την Γερμανία) στην Γερμανία και  την υφιστάμενη τάση υποχώρησης των συντηρητικών δυνάμεων του BREXIT στην Μεγάλη Βρετανία θα μπορούσε κανείς να εκφράσει την  αισιοδοξία , ότι ο ακροδεξιός λαϊκισμός αρχίζει να αναχαιτίζεται. Να χάνει την μαγεία που είχε μέχρι πρότινος.

Είναι προφανές ότι η τάση απομόνωσης της ακροδεξιάς ενισχύεται, από την παράδοξη παρουσία του Donald Trump o οποίος    αναπαριστάνει στους πολίτες πολύ γλαφυρά με τις πολιτικές που ασκεί και την στάση που τηρεί στα διεθνή θέματα πόσο καταστροφική μπορεί να αποβεί  μία εκλογική προτίμηση εμφορούμενη αποκλειστικά από την διαμαρτυρία και χωρίς κανέναν ορθολογισμό. Από την άλλη πλευρά βέβαια η ίδια η καταστροφική  συμπεριφορά και ρητορική των ακροδεξιών σχημάτων στα κοινοβούλια αποτιμάται μέχρι στιγμή σε εντεινόμενο πολιτικό κόστος.     Παρόλα αυτά όμως δεν υπάρχει κανένας λόγος για  αισιόδοξες αποτιμήσεις. Διότι υπάρχει μία υπολανθάνουσα τάση που ενδυναμώνεται διαχρονικά και αφορά τους νέους ανθρώπους στις δυτικές δημοκρατίες.  δηλαδή ακριβώς εκείνη την ομάδα του πληθυσμού που συνδεόταν κάποτε με προοδευτικές αντιλήψεις και την κοινωνική αλλαγή. Ακριβώς λοιπόν αυτή η πληθυσμιακή ομάδα της νέας γενιάς φαίνεται να χάνει την εμπιστοσύνη της απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς και μάλιστα χωρίς να υπάρχουν από πουθενά ενδείξεις ότι η τάση αυτή είναι αναστρέψιμη.

Μία πολύ σοβαρή ένδειξη σε αυτή την κατεύθυνση αποτελεί πρόσφατη έρευνα για λογαριασμό της European Broadcasting Union (EBU).

Στην  έρευνα αυτή πάνω από 200.000 ερωτηθέντες από 18έως 34 ετών   συμπλήρωσαν μία φόρμα ερωτηματολογίου  online, δίδοντας πληροφορίες όσον αφορά την στάση τους σε σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Τα αποτελέσματα που αξιολογήθηκαν είναι τρομακτικά για την δημοκρατία δυτικού τύπου. Συνολικά 82 % των ερωτηθέντων δεν έχουν καμία ή ελάχιστη  εμπιστοσύνη στην πολιτική , 79 % δυσπιστούν απέναντι στα ΜΜΕ και 56 %  απέναντι στην δικαιοσύνη.

Αξιόλογα είναι και τα αίτια  που παρατίθενται για την δυσπιστία των ανθρώπων απέναντι στην πολιτική. Από την μερίδα εκείνων που δεν διαθέτουν εμπιστοσύνη στην πολιτική το 80 % αναφέρει ότι η κοινωνία δεν του έδωσε δυνατότητα να δείξει τις ικανότητες του . Στο σύνολο των ερωτηθέντων η ομάδα αυτή  καταλαμβάνει ένα ποσοστό της τάξεως του 63 %. Μία μερίδα 71% εκείνων που αμφισβητεί το  πολιτικό σύστημα  και 63 % συνολικά θεωρεί ότι υπάρχουν πάρα πολύ άνθρωποι που λαμβάνουν αδικαιολόγητα βοηθήματα από το κράτος. Ένα ποσοστό 68 % εκείνων που δυσπιστούν απέναντι στην πολιτική και 53 % στο σύνολο των ερωτηθέντων,  δηλώνει ετοιμότητα να συμμετάσχει σε μία  εξέγερση κατά της εξουσίας.  Η πιο εύλογη ερμηνεία των παραπάνω αποτελεσμάτων είναι ότι υπάρχει ένας  μεγάλος αριθμός νέων Ευρωπαίων  οι οποίοι προφανώς έχουν απολέσει την πίστη τους στο πολιτικό σύστημα που τους περιβάλει, με την έννοια ότι δεν ελπίζουν πλέον ότι θα τους δώσει  το δικαίωμα και την ευκαιρία να ξεδιπλώσουν ελεύθερα την προσωπικότητα τους. Αυτή όμως ήταν ανέκαθεν η υπόσχεση ευτυχίας που έδιναν εν δυνάμει οι δυτικές δημοκρατίες. Την ίδια στιγμή αυξάνεται και η δυσπιστία απέναντι στις δομές του κράτους υπό την έννοια ότι η πλειοψηφία των νέων Ευρωπαίων αισθάνεται προδομένη από τις άλλες γενιές αλλά και από το σύστημα.

Όσον αφορά κάποια ενδεικτικά παραδείγματα χωρών είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και στην ευημερούσα  Γερμανία  στην οποία η δυσπιστία των νέων  απέναντι στο σύστημα δεν είναι τόσο δραματική, πολλοί κάνουν λόγω για διχασμένη χώρα υπό την έννοια ισχυρών διακρίσεων της νέας γενιάς σε πολλαπλά επίπεδα.   Όπως έδειξε σε πρόσφατη μελέτη του ο δημοσιογράφος Alexander Hakelüken (2017) οι Γερμανοί κάτω των 50 ετών έχουν μικρότερα εισοδήματα σε σχέση με προηγούμενες γενιές ενώ η χώρα ταυτόχρονα υποφέρει από μία συνεχώς εντεινόμενη εκπαιδευτική αδικία. Την ίδια στιγμή αυξάνεται δραματική το ρίσκο της φτώχειας για τις νέες  γενιές διότι οι νέοι  άνθρωποι δεν έχουν πλέον την δυνατότητα που είχαν  οι προηγούμενες γενιές να ενταχτούν σε μία κανονική σχέση εργασίας. Αυτή η κανονική σχέση εργασίας, δηλαδή μία μόνιμη πρόσληψη με όρους συλλογικών συμβάσεων,  συμπεριλαμβανομένης απεριόριστης κοινωνικής ασφάλισης   κάποτε ήταν ο κανόνας ενώ σήμερα είναι η εξαίρεση. Όποιος ζει σήμερα μόνος του και είναι   κάτω των 35 ετών  κινδυνεύει εξίσου να πέσει κάτω από το όριο της φτώχειας όπως μία μοναχή μητέρα με παιδιά. Κοινωνική εκρηκτική ύλη υπάρχει επομένως άφθονη και στην γερμανική κοινωνία.   Σε όλες σχεδόν τις έρευες διαφαίνεται μία εντατικοποίηση της εκπαιδευτικής αδικίας. Τα κοινωνικά στρώματα εκείνα που είναι απομακρυσμένα την δυνατότητα μίας υψηλόβαθμης εκπαίδευσης δεν έχουν δυνατότητα να κατοχυρώσουν ένα επαρκές όριο ασφαλούς διαβίωσης. Φυσικά θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει την μεθοδολογία ερευνών οι οποίες στηρίζονται σε online ερωτηματολόγια διότι κρύβουν υψηλό ποσοστό λάθους. Υπάρχει για παράδειγμα υψηλή πιθανότητα στοχευμένου επηρεασμού συμμετοχής ορισμένων ομάδων που ανήκουν στην λαϊκιστική ακροδεξιά.

Όμως και αμιγώς επιστημονικές έρευνες όπως έδειξαν οι πολιτικοί επιστήμονες Roberto Stefan Foa και Yasha Mounk (2017) έχουν όμοια αποτελέσματα. Οι δύο ερευνητές εξέτασαν τα αποτελέσματα των ερευνών γύρω από τις πολιτικές αξίες σε όλο τον κόσμο (World Values Survey) και διαπίστωσαν ότι για τους νέους  ανθρώπους  όλο και λιγότερο είναι καθοριστικό  να ζούνε σε μία Δημοκρατία. Στην Μεγάλη Βρετανία για παράδειγμα  το ποσοστό εκείνων που τάσσονται οπωσδήποτε υπέρ της δημοκρατίας είναι διπλάσιο σε εκείνες στις γενιές του 1930 σε σχέση με τις γενιές του 1980. Ομοίως δραματικά είναι τα αποτελέσματα  για την Ολλανδία και τις  ΗΠΑ. Οι δύο ερευνητές διαπιστώνουν μία διαδικασία  αποσταθεροποίησης της δημοκρατίας την οποία ορίζουν ως «δημοκρατική αποσύνδεση», που σημαίνει  ότι  τα λαϊκά θεμέλια των ώριμων δημοκρατιών διαβρώνονται.

Αυτό σημαίνει ότι οι νέες  γενιές ξυπνάνε καθημερινά με την αίσθηση ότι η δημοκρατία δεν έχει να τους προσφέρει παρά μόνο ανυπόστατες ελπίδες.

Αναλυτικότερα οι  Mounk / Foa ανάπτυξαν  ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης με τρεις παράγοντες. Πρώτον, αναρωτιούνται πόσο σημαντικό θεωρούν   οι πολίτες  η χώρα τους να  παραμείνει δημοκρατική. Δεύτερον, οι ερευνητές  αναζητούν πόσο ανοιχτοί  είναι οι πολίτες για  μη δημοκρατικές μορφές  διακυβέρνησης όπως ένα στρατιωτικό καθεστώς.

Τρίτον οι ερευνητές  παρατηρούν, κατά πόσο κερδίζουν έδαφος  αντισυστημικά κόμματα  και λαϊκιστικά κινήματα .

Τα ευρήματά των ερευνητών και στα τρία προαναφερθέντα πεδία   δείχνουν μια αποδυνάμωση της Δημοκρατίας. Την ευθύνη για αυτό φέρουν κυρίως οι νέες  γενιές. Στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες οι  ηλικιωμένοι  είναι ακόμα ένθερμοι υποστηρικτές των αρχών της  Δημοκρατίας. Όσοι γεννήθηκαν πριν τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο θεωρούν κατά 72 % ότι είναι σημαντικό να ζούνε σε μία δημοκρατία ενώ την ίδια άποψη έχουν μόλις 30 % όσων γεννήθηκαν μετά το 1980. Αντιστρόφως ανάλογα  αυξάνονται ιδιαίτερα μεταξύ των νέων οι επικριτές της δημοκρατίας . Σε αντίθεση με το αναμενόμενο  , η συμμετοχή των νέων πολιτών  σε δημοκρατικέ διαδικασίες μειώνεται. Μεταξύ των νέων υπάρχουν λιγότερα κομματικά μέλη σε σχέση με τους πιο ηλικιωμένους ενώ απέχουν περισσότερο από τις εκλογές και από τις διαδηλώσεις.

Την  όλο και περισσότεροί   ερωτηθέντες θεωρούν ένα στρατιωτικό καθεστώς «καλό» ή «πολύ καλό» . Το  1995 μόλις  6 % απαντούσε θετικά στο ενδεχόμενο ενός στρατιωτικού καθεστώτος στις ΗΠΑ. Σήμερα το ποσοστό έχει φτάσει στο17 % . Ένα στρατιωτικό καθεστώς ή ένας  «ισχυρός άνδρας» ως ηγέτης αποκτούν όλο και μεγαλύτερη δημοτικότητα σύμφωνα με τους ερευνητές  στη Γερμανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Σε απόκλιση με τις δημοκρατικές αρχές και αξίες , ορισμένες χώρες αποκτούν όλο και περισσότερο μία αυταρχική μορφή διακυβέρνησης. Ο Donlad Trump για παράδειγμα  εξελέγη Πρόεδρος των ΗΠΑ το Νοέμβριο με ένα μήνυμα που απευθύνεται συγκεκριμένα κατά την επικρατούσας τάξης πραγμάτων . Στη Γαλλία και τη Σουηδία, οι δεξιοί λαϊκιστές κερδίζουν πολιτικό έδαφος. Στην Πολωνία και την Ουγγαρία, οι πολιτικοί ηγέτες έχουν αρχίσει να διαλύουν  τις δημοκρατικές ελευθερίες. Στη Βενεζουέλα, η «αριστερή επανάσταση” έχει εκφυλιστεί σε μια de facto δικτατορία.

Όλα τα παραπάνω  όμως σημαίνουν  ότι ο αγώνας κατά του εξτρεμισμού μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες ακόμα και πολύ πιθανόν  η εγγενής  έκρηξη εξτρεμιστικών ομάδων και τάσεων κάθε τύπου όπως παρουσιάζονται σήμερα  στις δυτικές δημοκρατίες να μην αποτελούν μόνο στιγμιότυπα της περιόδου 2010-2017 αλλά να απασχολήσουν έντονα και τις επόμενες γενιές. Ως εκ τούτου αγώνας για κοινωνική δικαιοσύνη και την  μείωση των ανισοτήτων ενδέχεται να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο για την επανασύνδεση του λαού με την δημοκρατία . Ειδικότερα τα δημοκρατικά πολιτικά σχήματα θα πρέπει να επιδοθούν σε έναν αγώνα δρόμου για να προσφέρουν εκ νέου την πεποίθηση στις νέες γενιές ότι η ύπαρξη τους μετράει και παίζει σημαντικό ρόλο στην κοινωνία. Εάν τα δημοκρατικά και προοδευτικά  πολιτικά σχήματα αποτύχουν ως προς αυτό τότε το λαϊκιστικό κύμα που ζούμε σήμερα σε όλο τον κόσμο αποτελεί προάγγελο χειρότερων δεινών .

Continue Reading

VOICES

Τα social media προβληματίζονται για το μέλλον της Ευρώπης

ΓΙΩΡΓΟΣ Ξ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ

Published

on

Το μέλλον της Ευρώπης αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα του ελληνικού διαδικτύου καθώς οι ολλανδικές εκλογές, η Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων, η υπογραφή της Διακήρυξης της Ρώμης αποτελέσαν και την αφορμή για διαδικτυακά ντιμπέιτ. Τα social media προσέγγισαν και αυτά με το δικό τους τρόπο το θέμα και έδειξαν με βάση την καταγραφή των συναισθημάτων να υιοθετούν ερμηνείες με κοινό τους σημείο τον έντονο προβληματισμό για την Ευρώπη.

Η οντότητα «Μέλλον Ευρώπης» κατέγραψε σύμφωνα με το paloPro 51.804 συνολικές αναφορές για το χρονικό διάστημα 12 – 26 Μαρτίου 2017. Το Twitter συγκέντρωσε το μεγαλύτερο ποσοστό αναφορών και ακολούθησαν τα Sites με μικρότερη διαφορά. Τα ποσοτικά στοιχεία δείχνουν ότι η ελληνική διαδικτυακή κοινή γνώμη επικεντρώθηκε στην άμεση ενημέρωση και το σχολιασμό της ειδησεογραφίας.

Τα συναισθήματα των αναφορών του ελληνικού διαδικτύου εμφανίζουν μια ισορροπία ανάμεσα σε ουδέτερα, αρνητικά και θετικά συναισθήματα που με βάση τα ποιοτικά στοιχεία παρουσιάζουν διαφορετικές ερμηνείες.

Θεματολογία

Η θεματολογία για την υπό εξέταση οντότητα επικεντρώθηκε σε θεσμικά θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο τι εκπροσωπεί, στις ολλανδικές εκλογές  και σε σχολιασμούς για το μέλλον της.  Το Top 10 Topics του paloPro ανέδειξε ως βασική θεματολογία τις ακόλουθες αναφορές:

  • Tην νίκη του κεντροδεξιού Mάρκ Ρούτε έναντι του ακροδεξιού Γκέερτ Βίλντερς στην Ολλανδία.
  • Ότι οι 27 ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέγραψαν τη Διακήρυξη της Ρώμης 60 χρόνια μετα την ιδρυτική ομώνυμη Συνθήκη .
  • Ότι η Σύνοδος Κορυφής για την προετοιμασία του Brexit θα πραγματοποιηθεί στις 29 Απριλίου
  • Ότι ο Πάπας Φραγκίσκος κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να επιδείξει αλληλεγγύη και συνοχή τονίζοντας ότι μόνο έτσι μπορεί να αντιμετωπιστεί ο λαϊκισμός.
  • Τη δήλωση του πρόεδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής  Ζαν Κλοντ Γιούνκερ   ότι «για εμένα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το κοινωνικό κεκτημένο της Ε.Ε. εφαρμόζεται στην Ελλάδα και σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος της Ε.Ε.».
  • Τις διαφορετικές διαδηλώσεις και πορείες που έγιναν στη Ρώμη στο περιθώριο της 60ης επετείου από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης όπου και  συμμετείχαν χιλιάδες πολίτες.

Συμπεράσματα

Η ενδελεχής μελέτη των ποσοτικών και ποιοτικών στοιχείων του paloPro μας δείχνει ότι η ελληνική κοινή διαδικτυακή γνώμη βλέπει με αβεβαιότητα  το μέλλον της Ευρώπης. Τα social media αναλυτικότερα εκτιμούν ότι:

  • H νίκη του κεντροδεξιού Μαρκ Ρούτε στην Ολλανδία αν και θεωρείτε ένα ισχυρό ράπισμα προς το λαϊκισμό και την ακροδεξιά δεν λύνει το πρόβλημα.
  • Η ΕΕ παρουσιάζει ένα έλλειμα δημοκρατίας στη λήψη αποφάσεων και μια  απουσία κοινωνικής πολιτικής.
  • Η επιβολή της λιτότητας  φαίνεται να αποτελεί την «αχίλλειο πτέρνα της ΕΕ» καθώς διχάζει κράτη-μέλη και δημιουργεί πρώτης και δεύτερη κατηγορίες ευρωπαίους πολίτες.
  • Η οικονομική κρίση προκαλεί αρνητικά συναισθήματα για την ΕΕ και ενισχύει τα ακροδεξιά κόμματα και το λαϊκισμό που την εκμεταλλεύονται και τάσσονται κατά της.
  • Η ελληνική οικονομική κρίση προκαλεί αρνητικές τάσεις για την ΕΕ που εκφράζονται κυρίως ως αντίσταση στην επιβολή των μέτρων λιτότητας που την παρομοιάζουν με μια νέα «γερμανική κατοχή».
  • Η ΕΕ μπορεί να επιβιώσει αν αλλάξει πολιτικές που θα δώσουν τέλος στο λαϊκισμό δημιουργώντας ανάπτυξη και θέσεις εργασίας.
  • Η ΕΕ θεωρείται παρά τα προβλήματά της απαραίτητη για το μέλλον της Ευρώπης.
  • Η ΕΕ θα πρέπει να υιοθετήσει μια λήψη αποφάσεων με γνώμονα τις ανάγκες όλων των κρατών – μελών και να αναδείξει ένα κοινωνικό πρόσωπο.

Continue Reading

Trending

Copyright © 2017 PRESSCODE