Connect with us

PEACE & SECURITY

Μιλώντας με τους τρομοκράτες

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Published

on

Συνέντευξη της Anne Speckhard στον Δημήτρη Γιαννακόπουλο

Ταξιδεύοντας από τη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας, την Τσετσενία και τις παραγκουπόλεις της Καζαμπλάνκα, ως τα Camp Bucca και Camp Victory σε Ιράκ και Αφγανιστάν, στις ισλαμιστικές γειτονιές του Βελγίου, του Ηνωμένου Βασιλείου, τη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες, η Anne Speckhard αναζητά τη διαδρομή που διανύει κάποιος που μετατρέπεται σε τρομοκράτη, αλλά και την αντίστροφη, δηλαδή πως θα μπορούσε να απεμπλακεί. Μέσα από περισσότερες από τετρακόσιες αποκαλυπτικές συνεντεύξεις με τρομοκράτες, φίλους και συγγενείς τους, μας ανοίγει ένα παράθυρο, για να δούμε και να κατανοήσουμε τα ψυχολογικά και κοινωνιολογικά κίνητρα των ένοπλων μαχητών της τζιχάντ και των βομβιστών αυτοκτονίας, προσεγγίζοντας το μυαλό, μέσα από την καρδιά.

Καθώς δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για την τρομοκρατία και τα χαρακτηριστικά της, θα θέλατε να μας πείτε τη δική σας εκδοχή και τα σημεία που την διαφοροποιούν από τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα;

Πράγματι, δεν υπάρχει ένας καθολικά αποδεκτός ορισμός. Μόνο στο πρόσφατο εγχειρίδιο για την τρομοκρατία του Alex Schmid υπάρχουν εκατοντάδες ορισμοί! Για μένα μια καλή βάση είναι ο ορισμός που δίνει το FBI και το State Department και θα το περιέγραφα ως εξής: Τρομοκρατικές είναι οι επιθέσεις εναντίον άμαχων πολιτών που πραγματοποιούνται από μη κρατικούς φορείς, έχουν πολιτικά κίνητρα και προκαλώντας τον τρόμο, προσπαθούν να επηρεάσουν ένα ευρύτερο ακροατήριο. Τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα ή οι λεγόμενοι μαχητές της ελευθερίας που κατά κύριο λόγο και εκ προθέσεως επιτίθενται εναντίον αμάχων με σκοπό να επηρεάσουν τις πολιτικές εξελίξεις και το κοινό, είναι τρομοκράτες σύμφωνα με τον ίδιο ορισμό και διαφέρουν από τους πραγματικούς μαχητές της ελευθερίας ή αντάρτες που μάχονται τον στρατό και δεν επιτίθενται σκόπιμα σε αμάχους.

Ποιές κατά τη γνώμη σας είναι οι κύριες αιτίες της ριζοσπαστικοποίησης και σε ποιο βαθμό νομίζετε ότι συνδέονται πραγματικά με τη θρησκεία;

Πριν λίγες μέρες παρακολούθησα μια ημερίδα στη Χάγη, όπου κορυφαίοι Ευρωπαίοι αναλυτές συζητούσαν αυτό το θέμα και ήταν δύσκολο να συμφωνήσουν. Πρώτα απ ‘όλα πρέπει να αποφασίσουμε τι είναι η ριζοσπαστικοποίηση. Αν για παράδειγμα κάποιος θεωρείται ριζοσπαστικός με την έννοια πως πιστεύει ότι η κοινωνία πρέπει να αλλάξει και προσπαθεί να αλλάξει το status quo, αυτό μπορεί να είναι καλό. Αν αυτό γίνεται με φανατισμό και βίαιες εξτρεμιστικές πρακτικές, προφανώς είναι λάθος.

Η ιδεολογία, η κοινωνική υποστήριξη, η δυναμική των ομάδων και οι ατομικές αδυναμίες, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και διαμορφώνουν το μίγμα της ριζοσπαστικοποίησης προς την εξτρεμιστική βία. Στην Ευρώπη τα άτομα που συμμετέχουν σε εξτρεμιστικές και τρομοκρατικές ομάδες, συνήθως είναι περιθωριοποιημένοι και απογοητευμένοι. Στρέφονται σε ομάδες που ενστερνίζονται τη βία και δημιουργούν ισχυρούς φιλικούς δεσμούς, ενώ βλέπουμε και γάμους μεταξύ των μελών αυτών των ομάδων. Βλέποντας ανθρώπους να υποφέρουν σε διάφορα σημεία του πλανήτη, ταυτίζονται μαζί τους και μέσω της εξτρεμιστικής ιδεολογίας πιστεύουν πως αγωνίζονται για εκείνους. Η θρησκεία δεν είναι απαραίτητη αλλά λειτουργεί καταλυτικά στον διαχωρισμό του κόσμου σε «εμείς και οι άλλοι», δικαιολογεί ορισμένες πράξεις, δημιουργεί ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στα μέλη, τους ενθαρρύνει να πολεμήσουν και να πεθάνουν για αυτό το σκοπό. Είναι προφανές πως και άλλες ιδεολογίες προσφέρουν τα ίδια κίνητρα και λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο.

Με βάση την έρευνα σας, ποια είναι τα πιο συνηθισμένα γεγονότα ή βιώματα, αρκετά ισχυρά που μπορεί να μετατρέψουν έναν συνηθισμένο πολίτη σε βομβιστή αυτοκτονίας;

Συνήθως υπάρχει μια ομάδα με κάποιον που αναλαμβάνει να στρατολογήσει, να ενθαρρύνει και να εξοπλίσει τον υποψήφιο βομβιστή. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η κοινωνική υποστήριξη που αναλαμβάνει να τον πείσει πως κάνει το σωστό. Τα άτομα που αναζητούν για να στρατολογήσουν αυτές οι ομάδες, είναι συνήθως ευάλωτα και βιώνουν ένα βαθύ ψυχικό πόνο. Πρόσφατα βίαια γεγονότα και τραυματικές εμπειρίες, συμβάλλουν σημαντικά στην απόφασή τους να θυσιάσουν τη ζωή τους για ένα σκοπό.

Σύμφωνα με την εμπειρία μου, άτομα με ψυχολογικά τραύματα που πενθούν την απώλεια οικείων προσώπων τους, συγκεντρώνουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες για να στρατολογηθούν ως βομβιστές αυτοκτονίας, επειδή ο βαθύς ψυχικός πόνος προκαλεί την αδιαφορία για την ίδια τους τη ζωή. Κάποιοι μπορεί να πιστεύουν πως πεθαίνοντας θα επανενωθούν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Αν η ομάδα πιστεύει πως προετοιμάζει «μάρτυρες» τότε υπάρχει υψηλή ανταμοιβή και η βεβαιότητα για άμεση είσοδο στον παράδεισο. Το κίνητρο γίνεται πιο ισχυρό αν προστεθούν και οι ανάλογες τιμές και η δόξα που θα συντροφεύει τον «μάρτυρα» επί γης.

Για να συνειδητοποιήσουμε τη δυναμική που αναπτύσσει η ιδεολογία σε συνδυασμό με αυτές τις ομάδες, αρκεί να αναλογιστούμε σε πόσες περιοχές του πλανήτη υπάρχουν παρόμοιες καταστάσεις και άνθρωποι με ψυχολογικά τραύματα, αλλά δεν υπάρχει τρομοκρατία ή βομβιστές αυτοκτονίας. Χρειάζεται μια ομάδα που θα χρησιμοποιήσει την ανάλογη ιδεολογία για να πείσει αυτά τα ευάλωτα άτομα πως κάνουν το σωστό.

Υπάρχουν χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τις γυναίκες από τους άνδρες βομβιστές αυτοκτονίας

Σε γενικές γραμμές οι διαφορές είναι μικρές. Οι γυναίκες μπορούν να περάσουν ευκολότερα τα σημεία ελέγχου, κρύβοντας τα εκρηκτικά στο σώμα τους και να διαμαρτυρηθούν για τους προσβλητικούς σωματικούς ελέγχους. Σπάνια είναι ηγέτες ομάδων, αν και γενικά οι περισσότεροι βομβιστές αυτοκτονίας δεν ανήκουν στον ηγετικό πυρήνα. Οι Τσετσένοι χρησιμοποιούν εξίσου άντρες και γυναίκες, σε αντίθεση με πιο συντηρητικές χώρες της Μέσης Ανατολής που λόγω θρησκευτικών παραδόσεων, δυσκολεύονται να τις προετοιμάσουν και να τις οδηγήσουν στο στόχο. Σημαντικός αποτρεπτικός παράγοντας είναι το ενδεχόμενο αποτυχίας και η σύλληψη και η φυλάκισή τους.

Συχνά αναφέρουμε πολιτικά και θρησκευτικά κίνητρα. Τι γίνεται με τους επαγγελματίες και την τρομοκρατία ως επιχείρηση;

Το εμπόριο ναρκωτικών και το ξέπλυμα χρήματος χρησιμοποιούνται συχνά για τη χρηματοδότηση τρομοκρατικών επιθέσεων. Εάν μια ομάδα στρατολογεί άτομα του κοινού ποινικού δικαίου για τη διενέργεια επιθέσεων με πολιτικά κίνητρα και στόχο αμάχους, χαρακτηρίζονται ως τρομοκράτες.

Έχετε μιλήσει με πολλούς τρομοκράτες. Ποια είναι η θέση σας σχετικά με τις λεγόμενες «ενισχυμένες ανακριτικές μεθόδους»;

Κάποιοι υποστηρίζουν πως τα βασανιστήρια, ως μέθοδος ανάκρισης,  δικαιολογούνται αν ο ύποπτος κατέχει κρίσιμες πληροφορίες που μπορεί να σώσουν αθώους ανθρώπους. Νομίζω πως είναι λάθος. Καταρχήν πως είστε βέβαιοι πως ο ύποπτος έχει πράγματι αυτές τις πληροφορίες.

Ο καλύτερος τρόπος απόκτησης πληροφοριών είναι η δημιουργία πραγματικής επικοινωνίας με τον κρατούμενο και θα πρέπει πάντα να επιχειρείται πριν από οτιδήποτε άλλο. Στη συνέχεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί η παρακολούθηση, η καταγραφή συνομιλιών, ή η αποστολή ενός «μυστικού» ως κρατούμενου για να δημιουργήσει εκείνος τις συνθήκες επικοινωνίας, κλπ. Εν πολλοίς, ότι λειτουργεί. Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η φυλακή είναι από μόνη της κάτι πολύ δύσκολο για τους περισσότερους ανθρώπους και κάτω από συνθήκες απομόνωσης, κάποιοι θα «σπάσουν» και θα αρχίσουν να μιλούν –κάποιοι άλλοι θα αντέξουν και δεν θα το κάνουν. Δεν καταλαβαίνω πως θα αποσπάσουμε αξιόπιστες πληροφορίες εκφοβίζοντας ή χρησιμοποιώντας βία, από ανθρώπους που υποφέρουν ή είναι τρομοκρατημένοι και που τις περισσότερες φορές αυτές οι πληροφορίες δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο δικαστήριο και να εξασφαλίσουν μια καταδίκη. Όλη η διαδικασία είναι προβληματική και θεωρώ πως είναι ηθικά απεχθές η εμπλοκή σε τέτοιου είδους δραστηριότητες, ακόμα και αν στο τέλος κερδίσουμε κάτι από αυτό.

Είναι αλήθεια πως έχουμε αποκτήσει σημαντικές πληροφορίες με αυτό τον τρόπο, όμως θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν θέλουμε να βρεθούμε στο ίδιο επίπεδο με τους εχθρούς μας. Είδαμε τι προκλήθηκε από τη διαρροή των φωτογραφιών από το Αμπού Γκράιμπ και πως οι εχθροί μας μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις αποδείξεις εναντίον μας, στρατολογώντας ευκολότερα νέα μέλη -δυστυχώς πιστεύω πως θα το ξαναδούμε μετά την προβολή του Zero Dark Thirty. Είναι κρίμα.

Όταν δούλευα με κρατουμένους στο Ιράκ, πολλοί περίμεναν πως θα υποστούν βασανιστήρια από τους αμερικανούς και εξεπλάγησαν όταν δεν έγινε κάτι τέτοιο. Αυτό τους δημιούργησε μια θετική προδιάθεση. Ωστόσο, θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει πως αν πρόκειται να σώσουμε ζωές, τότε αξίζει να δοκιμάσουμε πιο ακραίες μορφές ανάκρισης και βασανιστήρια οποιουδήποτε τύπου. Προσωπικά, δεν συμφωνώ, αλλά βλέπω τη λογική αυτών των επιχειρημάτων. Η άποψή μου είναι πως η προσφυγή σε κάθε μορφής βασανιστηρίων είναι λάθος για εμάς, για τον πολιτισμό μας και μπορούμε να μάθουμε πολλά περισσότερα χωρίς να καταφύγουμε σε τέτοιες μεθόδους.

Πως σας εμπιστεύθηκαν και αποφάσισαν να σας μιλήσουν; Υπάρχει κάποια έντονη στιγμή που χαράχθηκε στη μνήμη σας;

Πραγματικά, πολλές φορές αναρωτήθηκα και εγώ το ίδιο. Δεν ξέρω γιατί με εμπιστεύθηκαν αλλά είμαι πολύ ικανοποιημένη που το έκαναν και έτσι έμαθα πολλά.

Νομίζω πως κέρδισα την εμπιστοσύνη τους με το να είμαι απλά ειλικρινής, λέγοντας καθαρά τι κάνω και γιατί η ζωή τους, οι συνθήκες και το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν, καθώς και οι κίνδυνοι τους οποίους αντιμετωπίζουν, μπορεί να ενδιαφέρουν μια ακαδημαϊκή μελέτη. Ως ψυχολόγος που θα μπορούσε να τους βοηθήσει να ξεμπλέξουν το κουβάρι της ζωής τους, κράτησα μια ειλικρινή στάση και έτσι πολλοί ανοίχτηκαν και μίλησαν για τον εαυτό τους.

Έζησα πάρα πολλές έντονες στιγμές -για παράδειγμα, όταν βρισκόμουν σε ένα καταφύγιο στη Γάζα, όπου οι μαχητές με ρώτησαν αν είχα σκεφτεί πως μπορεί να με κρατήσουν ως όμηρο. Απάντησα πως βασίστηκα στο λόγο της τιμής τους. Λίγους μήνες αργότερα, έμαθα πως απήγαγαν τον Alan Johnston από το BBC και συνειδητοποίησα τι θα μπορούσε να είχε συμβεί σε μένα εκείνη τη μέρα, κάτι που σκέφτομαι ακόμα και σήμερα. Είδα και άκουσα πολλά πράγματα που με συγκίνησαν. Όλες αυτές οι ιστορίες είναι στο βιβλίο μου, το οποίο είναι γραμμένο περισσότερο σαν ένα μυθιστόρημα παρά μια ακαδημαϊκή μελέτη – αν και οι ιστορίες είναι πραγματικές.

Σκοπεύετε να συνεχίσετε την έρευνα; Θα σας ενδιέφερε να μιλήσετε με τρομοκράτες στη Δύση, για παράδειγμα με κάποια από τα φυλακισμένα μέλη της «17 Νοέμβρη»;

Θα ήθελα πολύ να συνεχίσω την έρευνα, αλλά προς το παρών δεν έχω τη χρηματοδότηση για να το κάνω. Έχω μιλήσει με  εξτρεμιστές στην Ευρώπη, στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Την περίοδο που ήμουν στην Ελλάδα αποφάσισα συνειδητά να την παραλείψω από την έρευνα, δεδομένου ότι ο σύζυγός μου βρισκόταν στην Αθήνα και υπηρετούσε ως πρέσβης των ΗΠΑ. Σκέφτηκα πως θα ήταν καλύτερα να κρατήσω ένα χαμηλό προφίλ και να το αφήσω για κάποια άλλη στιγμή… Ναι, θα ήθελα να μιλήσω με τα μέλη της Οργάνωσης 17 Νοέμβρη και με άλλους βίαιους εξτρεμιστές που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα. Πολλά από τα επιχειρήματά τους σχετικά με την κοινωνική αδικία έχουν βάση, αλλά οι πρακτικές τους και η χρήση βίας είναι λάθος. Επίσης, θα ήταν μια ενδιαφέρουσα αντίθεση, καθώς η ιδεολογία τους είναι εντελώς διαφορετική από τους μαχητές της τζιχάντ.

Επί τη ευκαιρία, θα ήθελα να αναφερθώ στην όμορφη χώρα σας που πραγματικά αγαπήσαμε και ζήσαμε όμορφες στιγμές. Η Ελλάδα με τον υπέροχο πολιτισμό, το καλό φαγητό και το καλό κρασί, απίστευτη θάλασσα, τον ήλιο, τα βουνά και τα νησιά, με τους καλούς και ευγενικούς ανθρώπους! Δεν θα τα ξεχάσω ποτέ και ελπίζω να επιστρέψω σύντομα!

PEACE & SECURITY

Βία στα χρόνια της εικόνας και των fake news

Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται

Published

on

By

Παραπληροφόρηση, χειραγώγηση της κοινής γνώμης, λαϊκισμός. Το δημοψήφισμα στην Καταλονία προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα- συμπάθειας και οργής, σε μια κοινωνία που καταναλώνει άκριτα εικόνες και παρά την άγνοιά της, προχωρά σε εύκολα συμπεράσματα. Στην εποχή των fake news, τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται. Η διεθνολόγος, κυρία Δέσποινα Πρίνια , μίλησε στο Modern Diplomacy για τα πρόσφατα γεγονότα.

Στη διάρκεια του Καταλονικού Δημοψηφίσματος εικόνες βίας έκαναν το γύρο του διαδικτύου που πάγωσαν την Ευρώπη. Σαν διεθνολόγος με ειδικότητα στην πολιτιστική διπλωματία εσείς πως θα το ερμηνεύατε; Βιώνει η Ευρώπη μια διάσπαση;

Ευχαριστώ για την ερώτηση. Το θέμα της Καταλονίας είναι μια περίπλοκη εξίσωση με πολλά επίπεδα. Καταρχήν σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο δεν μπορούμε να το συγκρίνουμε με παρόμοια αποσχιστικά ή αυτονομιστικά κινήματα στην Ευρώπη, όπως π.χ. το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας της Σκωτίας. Όταν εξετάζουμε τόσο σοβαρά και βίαια γεγονότα, έχουμε καταρχήν πάντα στο μυαλό μας τη θεσμική ή μη νομιμοποίησή τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση τόσο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος όσο και το δημοψήφισμα καθεαυτό δεν είχαν τη νομιμοποίηση από το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο λοιπόν δεν υπάρχει καταρχήν πολιτική νομιμοποίηση. Η ιστορία της Ενωμένης Ευρώπης και η Ένωση ας θυμίσουμε ότι ξεκίνησε μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο καταρχήν ως ένωση δυνάμεων της καθημαγμένης από το φασισμό Ευρώπης, με στόχο να μην ξαναζήσει ποτέ ξανά το φόβο της βίας, της απολυταρχίας  και ενός παράλογου πολέμου. Η Ένωση λοιπόν ξεκίνησε καταρχήν ως διπλωματική ένωση, για να εξελιχθεί στη συνέχεια ως οικονομική και εμπορική συμμαχία της Ενωμένης Ευρώπης. Οπως και στο Δημοψήφισμα της Σκωτίας προ Brexit, στην Ισπανία της οικονομικής κρίσης, μια περιοχή που συγκεντρώνει το 30/100 των παραγωγικών πηγών της χώρας (όπως και η Σκωτία) είναι όπως αντιλαμβάνεστε και Ευρωπαϊκή υπόθεση.

Το δεύτερο επίπεδο είναι το κομμάτι της βίας και μάλιστα σε μια ταραγμένη για την Ευρώπη στιγμή, όπου οι τρομοκρατικές επιθέσεις και τα χτυπήματα κατά πολιτών της Ευρώπης έχουν διαταράξει ότι νομίζαμε πως γνωρίζουμε για την ασφάλεια. Οι προτεραιότητες είναι σαφώς διαφορετικές και επικίνδυνα  εθνικιστικά κινήματα βρίσκουν πολιτικό έδαφος, ενώ το τέλος της μέρας βρίσκει την Ευρώπη πιο διαιρεμένη από ποτέ. Η βία δημιουργεί βία και είναι πλέον σαφής η ανάγκη μιας κοινής πολιτικής άμυνας της Ευρώπης. Μια δύσκολη εξίσωση, όπως ίσως παρατηρήσατε στις πρόσφατες Γερμανικές εκλογές αλλά και στη μετά Brexit εποχή στη Βρετανία. Τα γεγονότα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. Όλα αυτά συνδέονται όπως αντιλαμβάνεστε.

Σαν σημειολόγος των γεγονότων, δώστε μου τη δική σας εκδοχή για την «εικόνα» αυτή

Στην εποχή της πληροφορίας και της εικόνας, όπου perception is reality, βιώνουμε δυστυχώς και τον πολιτικό λόγο και την εικόνα στην εποχή του Post truth. Αυτό που συνηθίσαμε να λέμε fake news. Αυτό είναι μια virtual βία, που καταλήγει πραγματική, αφού είναι μερικές φορές κατασκευασμένη από ψευδείς και «χειραγωγημένες» εικόνες. Δυστυχώς το ζούμε και στη χώρα μας τα τελευταία δύο χρόνια, με στόχο τη χειραγώγηση τόσο της κοινής γνώμης όσο και της ενημέρωσης. Αυτό είναι ένα πολύ επικίνδυνο σύνδρομο, που αγγίζει συνταγματικές ελευθερίες και Ευρωπαϊκά κεκτημένα. Προτού λοιπόν βιαστεί να βγάλει κανείς βιαστικά συμπεράσματα, ας αναζητήσει την αλήθεια των στοιχείων στις ειδήσεις. Στην περίπτωση της Καταλονίας για παράδειγμα, στις συγκρούσεις μεταξύ ΜΑΤ και υποστηρικτών της ανεξαρτησίας μερικές σκηνές βίας που κυκλοφόρησαν ευρέως στα κοινωνικά δίκτυα τις τελευταίες μέρες είναι «χειραγωγημένες» εικόνες που έχουν υποστεί επεξεργασία λόγου είτε είναι ετεροχρονισμένες…
Για παράδειγμα, ένα βίντεο που μοιράστηκε χιλιάδες φορές στο Twitter δείχνει ότι η αστυνομία επιτέθηκε σε πολλά άτομα στο δρόμο, συμπεριλαμβανομένου ενός νεαρού άνδρα και μιας νεαρής γυναίκας. Οι εικόνες αυτές δεν έχουν καμία σχέση με την ψηφοφορία που διεξήχθη την Κυριακή 1 Οκτωβρίου 2017. Στην πραγματικότητα χρονολογούνται από τις 14 Νοεμβρίου 2012, κατά τη διάρκεια διαδήλωσης κατά της λιτότητας στην Ταραγόνα (Καταλονία), όπου οι συμμετέχοντες απωθήθηκαν από την περιφερειακή αστυνομία της Καταλονίας.

Στην πολιτιστική διπλωματία, τα soft politics που τα τελευταία χρόνια εκτός από τη συντήρηση των σχέσεων εξωτερικής πολιτικής αλλά και τη συντήρηση αυτού που ονομάζουμε «παγκόσμιο διάλογο», τείνουν να αντικαταστήσουν μέρος της άσκησης γεωπολιτικής, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις αντίστοιχης ιστορικής «σημειολογίας».

Αν δίπλα σ’ αυτή την εικόνα των σημερινών ταραχών, προσθέσω για παράδειγμα την εικόνα από πίνακα του 1300, που απεικονίζει τις αγριότητες των Καταλονών στα Ελληνικά και Βυζαντινά εδάφη, που δημιούργησαν το υπέδαφος για την Τουρκική κατοχή, ενδεχομένως η αντίληψή σας ή ο βαθμός συμπάθειάς σας για την Καταλονία ν’ αλλάξει ιστορικά. Αν αντίστοιχα σας αναφέρω ότι η σημερινή πολιτική ηγεσία της περιοχής της Καταλανίας με πρωτοβουλία του Κάρλες Ντουάρτε επέδειξε αυξημένη πολιτισμική ανθρωπιστική και ιστορική ευαισθησία, χρηματοδοτώντας το 2004 την αναστήλωση της Μονής Βατοπαιδίου προσδοκώντας με αυτή την χειρονομία να εξιλεωθεί 700 χρόνια μετά για τις ανήκουστες καταστροφές που προκάλεσαν στον Ελλαδικό χώρο και στο Άγιο Όρος οι πρόγονοι τους, ενδεχομένως να σας δώσω άλλη μια γωνία των γεγονότων και να το δείτε αλλιώς.

Το ολίσθημα από το ρεαλισμό στο λαϊκισμό ή την επικίνδυνη προπαγάνδα είναι πια μια εικόνα δρόμος. Γι αυτό και ο τρόπος διαχείρισης της πληροφορίας και της εικόνας στην εποχή του διαδικτύου ενέχει κοινωνική και πολιτική ευθύνη και  πρέπει σε τέτοιες εποχές να είμαστε διπλά προσεκτικοί και υποψιασμένοι  όταν αναφερόμαστε σε κρίσιμα γεγονότα. Το μεγαλύτερο σοκ στις μέρες μας είναι η αλήθεια και η νηφαλιότητα μέσα στον καταιγισμό της πληροφορίας. Ίσως αυτά αποτελούν και τα πραγματικά υπερ-όπλα της γενιάς μας σε μια Ευρώπη που αλλάζει.

(*) Η Δέσποινα Πρίνια www.despinaprinia.com είναι Διεθνολόγος και Καθηγήτρια Πολιτιστικής Διπλωματίας του Κρατικού Πανεπιστημίου του Στρασβούργου και του SCG-Université de Strasbourg https://scg.edu.gr/diethneis-sxeseis/

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο νεομακαρθισμός και η επίθεση στη Συρία

Published

on

Σε μια περίεργη επίθεση με χημικά στη Συρία, βρίσκουν το θάνατο 72 άτομα, ανάμεσά τους και 11 παιδιά. Περισσότεροι από 550 άνθρωποι τραυματίζονται στην επίθεση. «Όμορφα μωρά σφαγιάστηκαν. Αυτό είναι απαράδεκτο» δηλώνει ο Τράμπ. Αμέσως ξεκινά μια επίθεση στη Συρία ως απάντηση ενάντια στο καθεστώς που χρησιμοποιεί χημικά όπλα. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της πυραυλικής επίθεσης; Εννέα πολίτες νεκροί και τέσσερα παιδιά. Ποιος θα λυπηθεί για αυτά τα παιδιά, ή τα συγκεκριμένα δεν ήταν «όμορφα»;

Πρώτα απ ‘όλα, πώς συμπέρανε ο Τράμπ ότι ο Άσαντ ήταν ο δράστης αυτής της χημικής επίθεσης; Μέχρι στιγμής δεν έχουν παρασχεθεί αποδείξεις ούτε στον αμερικανικό λαό ούτε στο Κογκρέσο. Ωστόσο, όλοι φαίνεται να είναι ευχαριστημένοι με την επίθεση του Τράμπ στη Συρία. Είναι πεπεισμένοι για την ενοχή του Άσαντ, παρά την έλλειψη αποδείξεων. Όσον αφορά την επίθεση, υπάρχουν τρία σενάρια:

Σενάριο 1

Ο Ασαντ δεν πραγματοποίησε την επίθεση. Δεν είχε κίνητρο για κάτι τέτοιο. Ο Άσαντ κέρδισε τον πόλεμο. Ανέκτησε πολλά εδάφη από τους αντάρτες και το κυριότερο, οι ΗΠΑ, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου δήλωναν πως η ανατροπή του Άσαντ δεν ήταν πλέον ο στόχος. Γιατί λοιπόν να ήθελε να διακινδυνεύσει τα πάντα διατάσσοντας μια επίθεση με χημικά όπλα;

Θα μπορούσε να είναι μια προβοκάτσια; Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, οι αντάρτες είχαν ήδη χρησιμοποιήσει Σαρίν κατά το παρελθόν. Είχαν κίνητρο για να διαπράξουν μια τέτοια επίθεση. Έχαναν τον πόλεμο. Για πρώτη φορά από τότε που άρχισε ο πόλεμος, Ρωσία και Αμερική είχαν συμφωνήσει και η παραμονή του Άσαντ ήταν αποδεκτή από αυτούς. Το μόνο που μπορούσαν να κάνουν ήταν μια προβοκάτσια και παράλληλα να ρίξουν την ευθύνη στον Άσαντ.

Σενάριο 2

Αυτό ήταν το πρώτο σενάριο. Ας δούμε τώρα το δεύτερο. Επειδή οι αντάρτες κατέχουν χημικά όπλα δεν σημαίνει ότι ο Άσαντ δεν θα μπορούσε να πραγματοποιήσει την επίθεση. Υπάρχουν αντιφάσεις στις δηλώσεις της Ρωσίας και του Ασαντ. Αρχικά, η Ρωσία ισχυρίστηκε πως η επιδρομή πραγματοποιήθηκε από συριακά αεροσκάφη, τα οποία έπληξαν αποθήκη χημικών που κατείχαν οι τρομοκράτες. Αργότερα ο Άσαντ υποστήριξε πως δεν υπήρξε καν τέτοια επίθεση και αμφέβαλλε αν το βίντεο ήταν γνήσιο.

Σενάριο 3

Αν και τα δύο σενάρια είναι ψευδή; Ίσως υπάρχει και ένα τρίτο. Αν κάποιος αξιωματικός του καθεστώτος Άσαντ δυσαρεστημένος με την κυβέρνηση, την Αμερική ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο, πραγματοποίησε την επίθεση χωρίς την έγκριση του Άσαντ; Σε αυτό το σενάριο, η άρνηση της επίθεσης είναι μονόδρομος, τόσο γιατί αυτό θα σήμαινε πως εξακολουθεί να κατέχει χημικά όπλα, όσο και την παραδοχή πως δεν ελέγχει πλέον τον στρατό του. Αξίζει να σημειωθεί η έντονη αντίδραση και άρνηση οποιασδήποτε ευθύνης για τη βομβιστική επίθεση στο Χαλέπι, σε αντίθεση με την κάπως χλιαρή άρνηση απέναντι στη χημική επίθεση.

Όλοι μιλάνε για τα κίνητρα του Άσαντ, αλλά κανείς δεν μιλάει για τα κίνητρα του Τράμπ. Η ευαισθητοποίηση από τις τρομακτικές εικόνες των θυμάτων να πεθαίνουν αργά και οδυνηρά μπορεί να είναι αλήθεια. Αναμφίβολα συγκλονίζουν κάθε ανθρώπινο όν, όμως ποτέ δεν θα μπορούσε να επιτεθεί σε μια ξένη χώρα με βάση μόνο αυτές τις εικόνες. Χωρίς μια ενδελεχή έρευνα από μια ανεξάρτητη Αρχή όπως ο ΟΗΕ ή ο Οργανισμός για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW).

Είναι προφανές ότι υπάρχουν δύο κίνητρα. Με βάση τον παρορμητικό χαρακτήρα του προέδρου των ΗΠΑ και τις άμεσες απαντήσεις που συνηθίζει να δίνει σε κάθε δήλωση που θεωρεί προσβλητική, πεπεισμένος και από τα γεράκια στην Ουάσινγκτον για την ενοχή του Άσαντ. Θα ήταν σίγουρα προσβλητικό, λίγες μέρες μετά την έμμεση δήλωσή του περί παραμονής του Άσαντ στην εξουσία, να συμβαίνει μια τέτοια επίθεση.

Δεύτερον και εξίσου σημαντικό, ο Τράμπ ήταν αδύναμος. Οι ισχυρισμοί σχετικά με τις υποτιθέμενες σχέσεις μελών της προεκλογικής του καμπάνιας με τη Μόσχα, απασχολούν όλα τα ΜΜΕ. Ο Michael Flynn αναγκάστηκε να αποχωρήσει. Υπήρχαν ισχυρισμοί εναντίον του Jeff Sessions. Διεξήχθησαν έρευνες αριστερά, δεξιά και επικεντρώθηκαν στις εικαζόμενες συνδέσεις του Τράμπ με τη Ρωσία. Πώς θα μπορούσε να ξεφύγει από όλα αυτά; Χρησιμοποίησε τους βομβαρδισμούς της Συρίας για να αλλάξει την ατζέντα και αυτό φαίνεται πως είχε αποτέλεσμα.

Τι γίνεται με τον βομβαρδισμό στο Χαλέπι λίγες μέρες μετά τη χημική επίθεση; Περίπου 126 άνθρωποι σκοτώθηκαν, συμπεριλαμβανομένων 70 παιδιών. Αυτή η επίθεση, κατά πάσα πιθανότητα, πραγματοποιήθηκε από τους αντάρτες. Ήταν μια δειλή επίθεση, επειδή έγινε κατά τη διάρκεια της εξόδου των αμάχων. Περίπου 70 παιδιά πέθαναν. Ωστόσο, η Ιβανκα Τράμπ δεν είπε “Ω μπαμπά, είναι φρικτή επίθεση. Πρέπει να κάνεις κάτι!” Ο Ντόναλντ Τράμπ δεν έκανε δηλώσεις για τα όμορφα μωρά που πεθαίνουν. Ενώ όλα τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης εστίασαν στις πυραυλικές επιθέσεις του Τράμπ στη Συρία, σχεδόν κανείς δεν ανέφερε τη βομβιστική επίθεση κατά των αμάχων. Αυτό συνέβη επειδή οι αντάρτες είχαν την ευθύνη και όχι ο Άσαντ.

Είναι γεγονός πως το όραμα του Τράμπ ήταν να δει μια βελτίωση των αμερικανορωσικών σχέσεων, κάτι που θα ωφελούσε κυρίως τις ΗΠΑ. Δυστυχώς, δεν είχε το θάρρος να το εφαρμόσει.

Μέχρι να προκύψουν σαφή στοιχεία για τη χημική επίθεση, πρέπει να θυμηθούμε τι συμβαίνει στη Συρία: δεν είναι μια μάχη μεταξύ του καλού, του κακού και του άσχημου. Αυτό που συμβαίνει είναι ένας αγώνας μεταξύ του κακού, του χειρότερου (Αλ Κάιντα) και του σατανικού (DAESH) και δεν πρέπει με τίποτα να επικρατήσουν οι τελευταίοι «για μια χούφτα δολάρια».

Continue Reading

PEACE & SECURITY

Ο Ερντογάν και οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας

ΓΙΩΡΓΟΣ Ξ. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΣ

Published

on

H Toυρκία εγκαταλείπει μετά από σχεδόν έναν αιώνα το σύστημα διακυβέρνησης του Κεμάλ Ατατούρκ καθώς ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν πέτυχε μια οριακή νίκη στο δημοψήφισμα (51,3% υπέρ – 48,7% κατά) για τις προεδρικές υπερεξουσίες. Το αποτέλεσμά εμφάνισε μια χώρα έντονα διχασμένη και ανέδειξε τις ήδη υφιστάμενες πολιτικό – ιδεολογικές, κοινωνικές και οικονομικές διαφορές.

Η αποκωδικοποίηση των αποτελεσμάτων εγείρει το ερώτημα αν και κατά πόσο οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας ενδέχεται να εξελιχθούν σε «αχίλλειος πτέρνα» του Ερντογάν. Η κοινωνία χαρακτηρίζεται από μια πόλωση που θα κλιμακωθεί περαιτέρω από τις συνήθεις πρακτικές του Ερντογάν (ισλαμική- εθνικιστική ρητορική, εκφοβισμός, βία και δημιουργία εσωτερικών εχθρών).

Η πλειοψηφία των μεγάλων πόλεων της δυτικής Τουρκίας καθώς και τα Αδανα και η Αττάλεια ψήφισαν κατά του προεδρικού συστήματος ενώ οι πόλεις της Ανατολίας ψήφισαν υπέρ. Τις προεδρικές υπερεξουσίες απέρριψαν οι ψηφοφόροι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), του φίλο-κουρδικού Κόμματος της Δημοκρατίας των Λαών (HDP) καθώς και το μορφωμένο αστικό εκλογικό σώμα του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) που αγνόησε τις εντολές της ηγεσίας του.

Οι αλαζονικές πολιτικές του Ερντογάν στρέφουν εναντίον του και τη θρησκευόμενη νεανική μεσοαστική τάξη που αναπτύχθηκε υπό τη διακυβέρνηση του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) αλλά παραμένει προσανατολισμένη προς την Ευρώπη. Δεν επιθυμεί να τεθεί κάτω ένα αυταρχικό σύστημα εξουσίας που θα της στερήσει τις ελευθερίες της. Ταυτόχρονα σοβαρότατο πρόβλημα αντιμετωπίζουν από τις εκτεταμένες διώξεις στον επιχειρηματικό κόσμο και οι αποκαλούμενες «Τίγρεις της Ανατολίας» που ευνοήθηκαν και υποστηρίχτηκαν από την κυβέρνηση του AKP. Εκατοντάδες επιχειρηματίες έχουν φυλακιστεί με την κατηγορία της συνομωσίας και περίπου 800 εταιρείες συνολικού ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κατασχεθεί.

Η κουρδική μειονότητα αποτελεί ένα άλλο «καυτό» πρόβλημα που εντάσσεται στο πλαίσιο των fault lines. Το κουρδικό πρόβλημα αν και βολεύει κατά περιόδους τον Ερντογάν (ισλαμιστική – εθνικιστική ρητορική ) εντούτοις μπορεί να εξελιχθεί σε μια επικίνδυνη απειλή με τραγικές επιπτώσεις πάνω στην τουρκική επικράτεια. Η δράση του PKK συνδέεται άμεσα και με τους σύριους Κούρδους που έχουν στόχο να δημιουργήσουν μια αυτόνομη περιοχή μέσα στη βόρεια Συρία. Η κυβέρνηση της Άγκυρας φοβάται ότι ένα συριακό αυτόνομο κρατίδιο θα ενισχύσει το αίσθημα των τούρκων Κούρδων για απόσχιση και δημιουργία ενός δικού τους κρατιδίου. Ωστόσο αυτό εξαρτάται από τα γεωπολιτικά συμφέροντα Ουάσιγκτον και Μόσχας, σε τι τους είναι και πόσο θα τους είναι χρήσιμος ο Ερντογάν και το πως χειρίζονται το κουρδικό πρόβλημα ως μοχλό πίεσης.

Η φίμωση και ο έλεγχος διάφορων ΜΜΕ τονίζει τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ φίλο-ερντογανικών και αντιφρονούντων διανοούμενων και δημοσιογράφων. Οι φυλακίσεις και ο εκφοβισμός εκατοντάδων δημοσιογράφων έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από ανθρωπιστικές οργανώσεις και από ευρωπαίους αξιωματούχους. Η ελεύθερη και ερευνητική δημοσιογραφία καταργείται αν οι αποκαλύψεις και το ρεπορτάζ δεν συμφωνούν με την ιδεολογία και την πολιτική του Ερντογάν.

Οι fault lines της τουρκικής κοινωνίας αναμένεται να γίνουν ακόμα πιο έντονες από τον αυταρχισμό του πρόεδρου Ερντογάν ο οποίος απόκτησε πλέον τις υπερεξουσίες που επιθυμούσε και δείχνει να θέλει να γίνει «πατέρας» μόνων των «δικών του παιδιών». Η ευημερία των πολιτών έσβηνε κάπως τις fault lines και δεν τις άφηνε να γίνουν έντονες αλλά η κατάσταση είναι πλέον διαφορετική. Ενδέχεται να είναι αυτές που θα καθορίσουν και το μέλλον του Ερντογάν αν η τουρκική οικονομία δεν παρουσιαστεί ανθεκτική στην πτωτική πορεία που τη χαρακτηρίζει. Ο Ερντογάν έπεσε θύμα της δημογραφικής αλλαγής που ο ίδιος προώθησε. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες εκατομμύρια τούρκοι πολίτες μετακόμισαν από την ύπαιθρο στις πόλεις και επωφελήθηκαν από την οικονομική ανάπτυξη.

Continue Reading

Trending

Copyright © 2017 PRESSCODE